Extreem-rechts wint in Oostenrijk 
Door onze correspondent KARIN JUSEK
WENEN, 14 OKT. Bij verkiezingen in Oostenrijk voor het Europees
parlement is de extreem-rechtse partij Freiheitliche van Jouml;rg
Haider de grote winnaar geworden. Ook bij de gelijktijdige
gemeenteraadsverkiezingen in Wenen ging de winst van extreems-rechts ten
koste van de coalitiepartners in de regering.
,,Een catastrofaal resultaat'', was de eerste reactie van een zwaar
aangeslagen burgermeester Michael Hupl, toen hij met de uitslagen van de
Weense gemeenteraadsverkiezingen werd geconfronteerd. De
sociaal-democraten (SPOuml;) zijn van 48 op 39 procent teruggevallen.
Daarmee hebben ze ruimschoots de absulute meerderheid verloren, die ze
sinds de eerste algemene verkiezingen in 1919 hadden. Het 'worst
case scenario' van de SPOuml; werd realiteit. De partij
Freiheitliche (F) van Jouml;rg Haider heeft 5,5 procent gewonnen en
staat nu op 28 procent. De conservatieve Ouml;VP heeft 3 procent
verloren en is naar 15 procent gezakt, de Groenen bleven op 8 procent,
het Liberale Forum (LIF), dat voor het eerst aan de Weense verkiezingen
deelnam, kwam ook op 8 procent.
Nog dramatischer zijn de verschuivingen bij de Europese verkiezingen,
die eveneens gisteren werden gehouden. Net als in Wenen heeft de
SPOuml; bijna 9 procent verloren; de partij staat nu op 29 procent. De
winst van de Ouml;VP is met iets meer dan 2 procent weliswaar
bescheiden, maar ze werd met een paar tiende procent meer dan de
SPOuml; de grootste partij. Het is 30 jaar geleden dat de &Ouml;VP als
sterkste partij uit de bus kwam. De partij van Haider behaalde 28
procent, een winst van 6 procent.
Daarmee is duidelijk dat het tweepartijensysteem, het kenmerk van de
Tweede Republiek, tot het verleden behoort. Het politieke landschap is
wezenlijk veranderd. Naast de drie grote partijen blijven de twee kleine
oppositiepartijen overeind, maar het lukt ze niet hun aanhang te
vergroten. De Groenen bleven op 7 procent, de liberalen kwamen met veel
moeite boven de kiesdrempel van 4 procent uit. De verdeling van de 21
zetels voor Oostenrijk in het Europese parlement is als volgt: Ouml;VP
7, SPOuml; en F beide 6, en de Groenen en het LIF beide 1.
De verkiezingen zijn, zoals verwacht, uitgelopen op een confrontatie
tussen SPOuml; en F. De omvang van de winst van Haiders partij kwam
echter als een verrassing. De eerste commentaren van de partijleiders
bevestigen het nu al bijna traditionele beeld: Haider gaat in de aanval,
de regeringspartijen reageren defensief. Gezien de omvang van zijn
overwinning was Haiders optreden terughoudend te noemen. Hij beperkte
zich tot zakelijke argumenten, verweet de regering de bezuiningingen op
de sociaal zwaksten af te wentelen en niets tegen de stijgende
werkloosheid te ondernemen.
Ook op een derde verkiezingsfront was Haider gisteren in Oostenrijk
uitermate succesvol. Door ongeregeldheden bij de telling van de stemmen
voor de parlementsverkiezingen in december 1995 moesten de inwoners van
twee plaatsen, Reutte in Tirol en Donnerskirchen in Burgenland, die
verkiezingen overdoen. In beide plaatsen boekte de F grote winst. De
consequentie daarvan is dat de Ouml;VP een zetel in het parlement aan
de F verliest. Deze herhaalde verkiezingen hadden Haider de felbegeerde
tweeeuml;nveertigste zetel moeten opleveren om voor 4,5 miljoen
Schilling extra subsidie in aanmerking te komen. Hij schatte zijn kansen
in Donnerskirchen hoger dan in Reutte en beloofde op een
verkiezingsbijeenkomst een bijdrage van een miljoen Schilling (160.000
gulden) voor de dringend benodigde waterzuiveringsinstallatie in de
gemeentekas van Donnerskirchen te storten - ongeacht de uitslag. De
inwoners wisten zijn royale gebaar te waarderen. Door het overlopen van
een LIF-parlementarieuml;r naar de F was de subsidie vorige week al
veiliggesteld en komt Haider nu in totaal op 43 kamerzetels.
Bondskanselier Franz Vranitzky bleef gelaten onder de aanvallen van
Haider maar had er ook weinig tegen in te brengen. Hij sprak in
abstracte termen over nodige hervormingen en probeerde de winst van de F
te bagatelliseren door erop te wijzen dat alle partijen stemmen hebben verloren.
 Vice-kanselier Wolfgang Schuuml;ssel
pareerde de kritiek op de regering met concrete voorbeelden van
Oostenrijkse bedrijven die dankzij de EU opdrachten kregen. Hij wees ook
op de gestegen exporten van agrarische produkten. De verschillende
reacties van Vranitzky en Schuuml;ssel typeren de politieke
verhoudingen. De kanselier blijft stoiuml;cijns herhalen geen
aanleiding voor consequenties te zien. Daardoor wekt hij de indruk aard
en omvang van de problemen te onderschatten, hoewel juist zijn aanhang
massaal naar de F overloopt. Schuuml;ssels achterban profiteert van de
aansluiting bij de EU en de vice-kanselier weet de behaalde successen
goed te benadrukken.
Volgens het onderzoeksinstituut Plasser  Ulram bevestigen de uitkomsten
die van de parlementsverkiezingen in 1995. Bij arbeiders in de
leeftijdscategorie van 30 tot 44 jaar scoort de F het hoogst: 35
procent. Onder de Oostenrijkse mannen is de F veruit de populairste
partij (32 procent stemde op de F). Bij de vrouwen liggen SPOuml; en
Ouml;VP met 31 procent op een gedeelde eerste plaats. De grote nadruk
op het protest-gedrag van de kiezers mogelijke affiniteit met het
rechtsextreme gedachtengoed buiten beschouwing. In de provincies
Karinthieuml;, Salzburg en Tirol, waar het nationaal-socialisme een
grote aanhang had, is de F voor het eerst de grootste partij geworden.
,,Het heeft gisteren niet veel gescheeld of de F was de grootste partij
van Oostenrijk geworden'', aldus Fritz Plasser. ,,Waar zoiets mogelijk
is, is alles mogelijk.''
