Bolkestein haalt bakzeil met  NAVO
Door onze politieke redactie 
DEN HAAG, 5 MAART. De regering mag ook van
de VVD meewerken aan uitbreiding van de NAVO. VVD-leider Bol
kestein wijzigde vannacht zijn standpunt over de kwestie van 'niet doen'
naar 'onder voorwaarden wel doen'. Dat is de uitkomst van een debat in
de Tweede Kamer gisteren. Premier Kok hoefde niet het machtswoord te
gebruiken, maar in de loop van gisteravond liep de spanning in de
coalitie wel flink op. Bolkestein hield tijdens het debat langer en
hardnekkiger vast aan de eigen bezwaren tegen de NAVO-uitbreiding, dan
de coalitiepartners PvdA en D66 wilden.
De discussie in de Tweede Kamer ging, behalve over de uitbreiding van de
NAVO, vooral over de vraag hoe onafhankelijk een regeringsfractie zich
kan opstellen ten opzichte van het regeringsbeleid. De VVD gaf de
regering afgelopen nacht weliswaar 'de ruimte' om te onderhandelen over
de toetreding van Oosteuropese landen tot de NAVO. Maar 'steun' voor het
regeringsbeleid sprak Bolkestein, ondanks herhaaldelijk aandringen van
coalitiepartners, niet uit. Daarmee heeft het parlementsdebat niet de
'volstrekte duidelijkheid' gegeven die Kok er twee weken geleden nog van
verlangde. Alleen PvdA en D66 en oppositiepartij CDA steunen het
kabinetsbeleid onverkort. De VVD zal dat beleid ,,kritisch volgen''.
De VVD stelt drie voorwaarden waaronder zij uiteindelijk toch met
uitbreiding van de alliantie akkoord zal kunnen gaan: de uitbreiding
moet de stabiliteit in Midden- en Oost-Europa bevorderen, de
samenwerking met Rusland mag er niet onnodig door worden geschaad, en Europa mag
 niet door een nieuwe scheidslijn worden
verdeeld. Deze voorwaarden zijn vastgelegd in een motie die door Kok is
omschreven als ,,warrig'' en waarvan minister Van Mierlo (Buitenlandse
Zaken) zelfs ,,geen chocola kan maken'', omdat de VVD-fractie de regering niet o
priep iets te doen, of iets na te laten,
en haar motie bovendien een standpunt bevat over een nog lopend proces.
Aanleiding voor het debat was een krantenartikel van Bolkestein waarin
hij een pleidooi tegen NAVO-uitbreiding afsloot met de aansporing 'niet
doen'. Sleutelargument was de negatieve reactie van de Russen, waardoor
NAVO-uitbreiding de stabiliteit eerder zou bedreigen dan bevorderen.
Met zijn artikel ging de VVD-leider in tegen het beleid van de regering
en met name van VVD-bewindsman Voorhoeve, die zich als minister van
Defensie binnen de NAVO voorbereidt op de uitbreiding. Volgens
Bolkestein was dit een staatsrechtelijk toegestane vorm van dualisme. De
meeste andere partijen zagen er echter een aantasting in van de positie
van Voorhoeve en zelfs van de coalitie.
,,Dit heeft niets met dualisme te maken, maar alles met politiek en met
omgangsvormen met de politieke vrienden in het kabinet'', zei Van Mierlo
na afloop van debat over de NAVO.
Het debat begon gistermiddag met een pleidooi van de PvdA-afgevaardigde
Van Traa ,,de landen in Oost-Europa dezelfde plaats in Europa te geven
als wij zelf hebben''. De alliantie heeft volgens hem een
'oorlogsvoorkomende werking' op zowel lidstaten als aangrenzende landen.
Ook beschreef Van Traa de uitbreiding als een ,,vernieuwde investering
in de transatlantische samenwerking'' met de Verenigde Staten. Afzien
van de voorgenomen uitbreiding zou volgens de PvdA tot grote frustraties
in Midden- en Oost-Europa leiden.
De uitbreiding doorzetten zou volgens Bolkestein echter frustraties in
Rusland opwekken. Voor de stabiliteit in Europa is een goede relatie met Moskou 
essentieel. Door tegelijk de NAVO naar het
oosten te willen uitbreiden wil de regering twee onverzoenlijke dingen
met elkaar verzoenen, aldus Bolkestein. ,,Uitbreiding zal risico's
oproepen die zij juist wil bezweren.'' Hij betwijfelde of de NAVO sinds
het vallen van de Berlijnse muur van karakter is veranderd. ,,Men kan
een tijgerkat niet ineens veranderen in een spinnend poesje.''
Na een interruptie van CDA-woordvoerder De Hoop Scheffer gaf Bolkestein
echter toe dat zijn argumenten ,,aan tijd, plaats en omstandigheden zijn
gebonden'' en dus kunnen veranderen. ,,Het is toch niet merkwaardig dat
een fractie aan de hand van gewijzigde omstandigheden zijn standpunten
bijstelt?'', vroeg Bolkestein. ,,Ik heb geschreven 'niet doen', en niet
'nooit niet doen'.
De Hoop Scheffer wilde vervolgens weten wat dan de ,,houdbaarheidsdatum'' van Bo
lkesteins NAVO-opvattingen is. Misschien
minder dan een maand? Als de presidenten Clinton en
Jeltsin het eind maart tijdens hun ontmoeting in Helsinki ,,op een
akkoordje gooien, wie ben ik dan om daar nog tegen in te gaan?'',
erkende de VVD-leider. Zijn conclusie luidde dat de regering aan de
NAVO-uitbreiding ,,onder de huidige omstandigheden'' geen steun moet
verlenen.
Toen de VVD dit in een motie vastlegde leidde dat echter tot discussie
over zowel inhoud als betekenis van de tekst. In de motie stonden
namelijk niet alleen de drie voorwaarden genoemd, maar werd ook als
oordeel uitgesproken dat de NAVO de vervulling van de drie voorwaarden
(bevordering stabiliteit, geen schade aan relatie met Rusland, geen
nieuwe scheidslijn) ,,nog niet plausibel heeft gemaakt''. Volgens
Bolkestein wilde de VVD-fractie daarmee aan de regering slechts haar
mening kenbaar maken, geen mandaat geven. ,,Want de regering regeert,
het parlement controleert achteraf''.
