


Het midden wint





MET EEN GEMATIGDE, op het politieke midden en op saamhorigheid gerichte
campagne heeft Bill Clinton met een ruime voorsprong een tweede termijn
in het Witte Huis veiliggesteld. Bob Dole, de bejaarde Republikeinse
uitdager, antwoordde met een ongeloofwaardig gebleken gecombineerde
belofte van begrotingsdiscipline en belastingverlaging. Voor deze
verwarrende breuk met zijn eigen verleden heeft de voormalige senator
tol moeten betalen. De afstand tussen beiden is uiteindelijk geringer
gebleken dan voorzien: Dole is in de eindsprint op zijn rivaal iets
ingelopen. De zwevende kiezer heeft zich gevoelig getoond voor de
Republikeinse salvo's op het karakter van de president. Maar
uiteindelijk heeft de doorgewinterde politicus Dole ook in zijn derde
aanloop naar de hoogste functies in het land schromelijk gefaald.


Een minderheid van de kiesgerechtigden - een historisch dieptepunt - is
naar de stembus gekomen. Zij heeft de tweespalt in de kiezersvoorkeur
van 1992 en die van 1994 bestendigd. Vier jaar geleden gaven de kiezers,
na twaalf jaar Republikeins bewind, het Witte Huis aan de Democraat
Clinton. Twee jaar geleden bezorgden zij de president wat toen een
beslissende nederlaag scheen: de traditionele Democratische meerderheid
in het Huis van Afgevaardigden werd weggevaagd door het Contract met
Amerika, gepresenteerd door Newt Gingrich. Weer twee jaar later zijn
zowel Clinton als de jonge rechtse revolutionairen rondom Gingrich samen
met hun aanvoerder herbevestigd in hun zetels. Alsof de kiezer de
gespletenheid in de Amerikaanse politiek bewust heeft gecontinueerd.


ONDER DE GEGEVEN omstandigheden zal de vrees van Corporate America voor
een terugval van Clinton in de zogeheten radicaliteit van zijn eerste
twee presidentieuml;le jaren vermoedelijk ongegrond blijken. Een door
de Democraten beheerst Congres zou de maakbaarheid van de samenleving
weer in zijn vaandel hebben geschreven. Maar de president spreekt nu van
geloof, gezin en werk als de pijlers onder zijn brug naar de 21ste eeuw.
Hij heeft met succes naar de steun van de werkende middenklasse geworven
met zijn handtekening onder de wet die welfare vervangt door workfare,
die de eenouder gezinnen uit de bijstand moet dwingen.

Clinton stak vannacht, na de felicitaties van Dole in ontvangst te
hebben genomen, zijn hand uit naar de tegenstanders. De tijd van
partijpolitiek is volgens hem voorbij, het gaat er nu om samen op te
trekken naar een beter Amerika. Onderwijs is zijn remedie voor de
onderklasse. De in Europa al tevergeefs beproefde poging om sociale
problemen op te lossen door de jeugd zo lang mogelijk in het klaslokaal
vast te houden presenteert Clinton nu als panacee. Algemeen is verder de
verwachting dat de president Bob Dole zal uitnodigen om een commissie
voor te zitten die voorstellen moet doen over de noodzakelijke
herziening van de sociale zekerheid en de gezondheidszorg. Aan de
expertise van de first lady op dit gebied is geen behoefte meer.

En dan is er nog het onderzoek naar Whitewater, het web van dubieuze
financieuml;le transacties en constructies waarin de Clintons tijdens
hun gouverneurschap in Arkansas min of meer verstrikt zijn geraakt. De
Republikeinse zege in het Congres laat het voorzitterschap van de
commissies die onderzoek doen naar de affaires zo goed als zeker in
handen van verklaarde vijanden van de president. Of zij zich zullen
willen laten overspoelen door een over de partijgrenzen heen slaande
vloedgolf van wederzijdse sympathie staat te bezien.
Commissievoorzitters, vooral die in de Senaat, beschikken over een eigen
huismacht waarmee zij de zaken naar hun hand zetten. Voor de bewoners
van het Witte Huis vormen zij een onzekere en onrustbarende factor.


DE VERENIGDE STATEN kunnen nu eindelijk weer de draad van hun
internationale politiek opnemen. Vooral de kwestie-Bosnieuml; vraagt
dringend om een besluit over de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in
een nieuwe opzet van de vredesmacht. Tijdens de campagne was dit
onderwerp taboe. Het is voor Europa mogelijk een gunstige omstandigheid
dat Clinton gedurende zijn tweede termijn althans op het vlak van de
internationale politiek meer armslag zal krijgen. Ten slotte is de
verdediging van Amerika's belangen in de wereld het prerogatief van het
staatshoofd, ook in zijn functie van opperbevelhebber. En er wachten de
president geen verkiezingen meer waarin hij verantwoording moet
afleggen.

Anders ligt het op het terrein van de handelskwesties die Amerika en
Europa verdeeld houden. Clinton heeft uitvoering van wetgeving die
vervolging van niet-Amerikaanse ondernemingen mogelijk maakt, uitgesteld
tot na de verkiezingen. Of hij in staat zal zijn tussen de ver uit
elkaar liggende standpunten van de meerderheid van de Amerikaanse
volksvertegenwoordiging en van de Europese partners een compromis te
vinden is een open vraag. Het zal de eerste proef op de som worden voor
de toekomstige verhoudingen binnen het Atlantische bondgenootschap.


ClINTON HEEFT zijn reputatie waargemaakt. Hij beheerst het vak van
politicus als geen ander: hij weet wat nodig is om eenmaal veroverde
macht te behouden of terug te winnen. Zoals hij in Arkansas tegen alle
verwachtingen in een come back wist te maken als gouverneur, zo heeft
hij de sporen van zijn indrukwekkende nederlaag van twee jaar geleden
volledig weten uit te wissen. Charisma, zichtbaar plezier in het
campagne voeren en een vermogen om voor iedere aparte groep van kiezers
de president te zijn die zij zich wenst, hebben Clinton over de gerezen
obstakels heengeholpen.

De kiezers hadden dit keer geen behoefte aan het uitspitten van
schandalen. Als dat tot het Congres vermag door te dringen zou de
toekomst voor Clintons Amerika nog wel eens even zonnig kunnen worden
als de president die in zijn overwinningstoespraak schilderde. Het
midden heeft in ieder geval doen weten dat politieke extravaganties niet
meer van deze tijd zijn.












