


Peking revisited





CHINA MAAKT HET de regering-Clinton niet gemakkelijk. Aan de vooravond
van een bezoek van minister Christopher aan Peking is de Chinese
dissident Wang Dan, een van de leiders van het studentenprotest van
1989, tot elf jaar gevangenisstraf veroordeeld. Daarmee hebben de
Chinese leiders als het ware een voorschot genomen op de 'kritische
dialoog' over de rechten van de mens die de Amerikaanse gast opnieuw met
hen wil aangaan. Een eerder bezoek van Christopher, een
tweeeuml;neenhalf jaar geleden, liep stuk op dat thema. Een gesprek
tussen een vooraanstaande dissident en een hoge Amerikaanse diplomaat in
de marge van die visite verleidde het regime tot een golf van
arrestaties, praktisch onder de ogen van Clintons afgezant. Christopher
moest enkele dagen later met hoon overladen en onverrichterzake
huiswaarts keren.


Inmiddels heeft Washington een 'Chinese muur' opgetrokken tussen zijn
handelsbetrekkingen met Peking en zijn streven de rechten van de mens in
dat land erkend te krijgen. In de praktijk wil dat zeggen dat het niet
nakomen van afspraken over normen en waarden, anders dan in het
verleden, niet meer wordt afgestraft met sancties en boycots. Anders
gezegd, het beleid voor de rechten van de mens is op de tweede plaats
gekomen. Christopher moet het nu van de goodwill van zijn gastheren
hebben, en dat blijft, gezien de veroordeling van Wang Dan, een schaars
goed. De lobby's in de Verenigde Staten voor de rechten van China's
dissidenten, de Tibetanen voorop, hebben het nakijken.

DE CHINESE LEIDERS van hun kant hebben een aantal eisen voor de
Amerikanen klaargelegd. Zo wil China worden toegelaten tot de Wereld
Handels Organisatie (WTO) waardoor het recht van meespreken krijgt in
alle handelszaken van mondiaal belang. Bovendien verlangt het opheffing
van de resterende sancties die het sinds 1989 zijn opgelegd. Maar
voorlopig ziet het er niet naar uit dat de Chinezen, teneinde
toezeggingen los te weken, van hun kant de koppeling met kwesties
betreffende de rechten van de mens zullen willen herstellen die de
Amerikanen nu juist hebben opgegeven.

Een aantal factoren spelen de Chinese leiders in de kaart. De
belangrijkste op korte termijn is dat de Amerikaanse verkiezingen achter
de rug zijn als Christopher in Peking arriveert. Dat betekent dat
zakelijke en politieke belangen gemakkelijker de overhand krijgen op
kwesties van normen en waarden. In de zienswijze van het Clinton-team
lopen de zakelijke en de politieke belangen min of meer parallel. Het
axioma dat het Amerikaanse beleid ten aanzien van Moskou bepaalt,
beheerst ook de relaties met Peking: economische vooruitgang en
integratie in de wereldmarkt leiden nagenoeg automatisch naar
liberalisering en democratisering van respectievelijk de Russische en de
Chinese samenleving. Wensen op de korte termijn, bijvoorbeeld over een
incidentele dissident, mogen niet in de weg worden geplaatst van de
voorziene ontwikkeling op de lange termijn.

KRITIEK OP DEZE strategie komt niet alleen van de actievoerders voor de
rechten van de mens, zoals Human Rights Watch. Er bestaat in de
Verenigde Staten nog altijd een groot wantrouwen over China's
aspiraties. En niet ontkend kan worden dat Peking dat wantrouwen van
tijd tot tijd voedt. De dreigementen eerder dit jaar tegen Taiwan geuit,
de openlijke manier waarop de zaken in Hongkong naar Pekings hand worden
gezet, China's claims op omstreden eilandengroepen voor zijn kusten,
wapenhulp aan Amerika vijandige regimes - het zijn allemaal zaken die
het de regering-Clinton niet gemakkelijker maken om haar politiek van
strategische toenadering thuis ongeschonden aanvaard te krijgen.

Christophers aanstaande bezoek zal geen einde maken aan de dilemma's
waarvoor Amerika zich in zijn relaties met China ziet geplaatst. Die
betrekkingen hebben een eigen conjunctuur en zij worden voor een
belangrijk deel bepaald door dat wat de Chinese leiders in eigen land en
in de eigen regio opportuun achten, een opportuniteit die bovendien
wordt gevoed door een permanente machtsstrijd tussen de leiders
onderling.

Vermoedelijk zal de Amerikaanse bezoeker ditmaal alles in het werk
willen stellen om een herhaling van het debacle van 1994 te voorkomen.
En helaas voor hem: daarvan zijn de gastheren zich maar al te bewust.











