Weizman en Netanyahu
ISRAELS PRESIDENT Ezer Weizman heeft een zinnige correctie toegepast op
het beleid van de regering-Netanyahu ten aanzien van de Palestijnse
autonomie. De premier is nu gedwongen om straks in onderhandelingen met
PLO-leider Arafat de volgende bladzijde om te slaan van het scenario dat
naar een levenskrachtige en duurzame vrede moet leiden tussen de joodse
staat en zijn Palestijnse buren. Naar buiten toe hebben de president en
de eerste minister volgehouden dat in de beste onderlinge
verstandhouding tot Weizmans invitatie aan Arafat was besloten. Maar het
is een publiek geheim dat het staatshoofd zich ernstige zorgen begon te
maken over de kwade kans dat de Palestijnse leider in eigen kring alle
geloofwaardigheid zou verliezen. Netanyahu's weigering om met Arafat in
gesprek te komen dreigde namelijk tot dat resultaat te leiden. Met alle
slechte gevolgen van dien.
Met de hervatting van het contact met de PLO is natuurlijk niet alle kou
uit de lucht. De regering-Netanyahu heeft het concept van wederzijds
vertrouwen waarop de door Rabin-Peres begonnen toenadering was
gefundeerd, opgegeven. Ten slotte hadden de premier en zijn partij hun
verkiezingswinst dit jaar mede geboekt doordat een reeks van aanslagen
de Israelische kiezer rijp had gemaakt voor een restauratie van rechts.
Netanyahu wil niet, maar kan ook niet dit signaal uit de stembus
negeren. Waar de hervatting van de kolonisatie in Palestijns gebied
voortkomt uit de ideologie van de regerende Likoed, moet Netanyahu's
terughoudendheid ten opzichte van het fenomeen Arafat vooral uit dit
verkiezingsresultaat worden verklaard. Ook eventueel hervat overleg zal
hiervan de last te dragen krijgen.
DAT BEGRENST  tegelijkertijd de reikwijdte van Weizmans initiatief. Een
constitutionele krachtproef als dit weekeinde vertoond is niet voor
regelmatige herhaling vatbaar. Het betrekkelijke gemak waarmee Netanyahu
zich achter de presidentieuml;le uitnodiging heeft kunnen opstellen, is
zo bezien begrijpelijk. Uiteindelijk houdt de premier de meeste troeven
in handen, zich gesterkt wetend door de steun van het aanzienlijke deel
van de Israelische publieke opinie dat na het verlies van Rabin als
stabiel baken in een bedreigende omgeving zijn lot niet langer aan de
socialisten heeft willen toevertrouwen. Tegelijkertijd heeft de
president met zijn uitnodiging aan Arafat voor Netanyahu de kastanjes
uit het vuur gehaald. Tegenover de eigen achterban behoeft de premier nu
niet aan geloofwaardigheid in te boeten wanneer hij met Arafat het
gesprek zal aangaan.
De aarzeling van de regering om het vredesproces met elan voort te
zetten kan ook nog uit een andere achtergrond worden verklaard. Naarmate
dat proces voortschrijdt worden de te overwinnen obstakels hoger.
Ontruiming van bezet gebied en de geleidelijke verbreiding van de
Palestijnse autonomie vanuit Gaza vormden de relatief gemakkelijke
eerste fase. Maar met iedere verdere terugtrekking van Israelische
troepen en iedere diepere worteling van de Palestijnse entiteit wordt
het gevoel van veiligheid in Israel zelf en in de nederzettingen meer op
de proef gesteld. Bovendien rijst de kwestie-Jeruzalem aan de politieke
einder op als nauwelijks verteerbare problematiek. Ook een nieuwe
regering-Peres zou met de mogelijkheid van verstarring van het
vredesproces zijn geconfronteerd.
VOOR NETANYAHU is intussen het Amerikaanse klankbord niet minder
belangrijk dan voor zijn voorgangers. De tegenwoordige Israelische
regering heeft bij rechts Amerika een uitstekende pers, hetzij omdat zij
het concept van de vrije markt omhelst, hetzij omdat zij de afkeuring
van Amerikaans rechts deelt van de steeds weer vergeefse pogingen van de
regering-Clinton om de Syrische president Assad in het vredesproces te
betrekken. Netanyahu heeft zijn kaarten gezet op een regeling in Libanon
die de veiligheid van Noord-Israel verzekert. De kwestie van de
teruggave van de Golan heeft voor hem geen prioriteit. Assad zal van dat
feit moeten worden doordrongen.
Maar of Israels premier uiteindelijk veel aan zijn Amerikaanse vrienden
zal hebben, moet worden betwijfeld. Niet alleen moet hij rekening houden
met een tweede termijn van een president die krachtig in het
vredesproces heeft geiuml;nvesteerd, ook van een regering-Dole mag hij
kritische kanttekeningen bij zijn beleid verwachten als dat onvoldoende
met Arabische gevoeligheden rekening houdt. De Republikeinen zijn nu
eenmaal vanouds niet Israels natuurlijke veste binnen de Verenigde
Staten.
Ook daarop heeft Weizman vermoedelijk Netanyahu willen wijzen. Een
attentie waarvoor de premier zijn staatshoofd dankbaar moet zijn.
