


Hoger, sneller en verder





MET EEN FEESTELIJKE afscheidsceremonie die in overdaad niet onderdeed
voor de opening van de Olympische Spelen, is vannacht een einde gekomen
aan een lange zomer van omvangrijke sportevenementen. Gedurende drie
maanden hield de sport een groot deel van de wereldbevolking in haar
greep. Na het internationale tennistoernooi op Roland Garros in Parijs
volgden het Europees kampioenschap voetbal, het tennistoernooi op
Wimbledon, de Tour de France en tot slot het eeuwfeest van de Olympische
Spelen in Atlanta, dat als apotheose fungeerde. Dankzij de intensieve
aandacht die de media en vooral de televisie eraan besteedden, was het
nauwelijks mogelijk enige afstand tot de reeks sporttoernooien te
bewaren.


De voorbije maanden is duidelijk geworden dat sport en televisie en
sport en politiek onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn geraakt. De
manier waarop televisiemaatschappijen met elkaar wedijveren om de
uitzendrechten, wekt de indruk dat televisie zonder sport weinig reden
van bestaan meer heeft. De sport drijft daarnaast steeds meer op de
bedragen die de televisie betaalt. De sportwereld is er al bijna
afhankelijk van geworden, met als gevolg dat zij buigt voor de normen
die de televisie en de adverteerders hanteren. Van organisatoren wordt
verlangd wedstrijden die de kijkdichtheid bevorderen, op een commercieel
aantrekkelijk tijdstip te houden. Het argument dat de sporter daarmee
geen dienst wordt bewezen, wordt herhaaldelijk terzijde geschoven.

 




NIET ALLEEN de organisatie maar ook de spelregels staan onder druk van
de televisiebelangen. De duur van de wedstrijden en het verloop mogen
niet tot verveling van de toeschouwers thuis aan het beeldscherm leiden.
Snelheid en sensatie prikkelen de emoties. De tiebreak bij
tenniswedstrijden en de sudden death in de verlenging van een
voetbalwedstrijd zijn voorbeelden van veranderingen die door de
televisie werden afgedwongen. Het Amerikaanse televisiestation ABC
slaagde er tijdens de Winterspelen van 1988 in de beslissende
kampioenscompetitie in het ijshockey uit te breiden tot zes teams,
waardoor deelname van het Amerikaanse team verzekerd was.

De manier waarop het Amerikaanse NBC een stempel op de Spelen van
Atlanta drukte, getuigde ook van de Amerikaanse belangen die het bedrijf
heeft te verdedigen. Amerikaanse triomfen en symbolen die het nationale
eergevoel strelen, werden uitvoerig in beeld gebracht. Prestaties van
niet-Amerikanen werden genegeerd. Buitenlanders hadden slechts
nieuwswaarde voorzover zij uit een land kwamen waar armoede en oorlog
heersen. Voor de Amerikanen bleek er de laatste twee weken geen betere
maatschappelijke spiegel dan sport en lichaamscultuur. De medaillestand,
waarin de Verenigde Staten ruim eerste werden voacute;&oacute;r
Rusland, Duitsland en China, zal daarom worden aangegrepen om de
bevolking te wijzen op de heilzame sportcultuur van Amerika.

 




EEN BLIK op de medaillelijst leert dat de traditioneel sterkste
sportnaties de meeste prijzen in de wacht sleepten. Het zijn de landen
waar de lichamelijke cultus altijd in hoog aanzien heeft gestaan.
Sportsucces wordt niet alleen aangewend om het volk te behagen, maar het
blijkt ook interessant als politiek instrument. Niet alleen president
Clinton was zich daarvan bewust, ook een groot aantal Nederlandse
politici laafde zich in Atlanta aan de prestaties van het nationale
team. Ook de kroonprins manifesteerde zich bij Oranje-overwinningen
opvallend. Vanzelfsprekend zijn in landen waar veel eer wordt ingelegd
met sportprestaties, de faciliteiten het ruimst. De financieuml;le
mogelijkheden lijken soms onuitputtelijk.

De Nederlandse afvaardiging evenaarde in Atlanta met het totaal aan
verworven medailles het vaderlandse record uit 1928. Met als
hoogtepunten de Holland Acht, mountainbiker Brentjens, de hockeyers en
vooral de volleyballers. Of deze oogst te danken is aan de ruimere
financieuml;le steun die de Nederlandse sport na de Spelen van 1992 van
overheid en sponsoren kreeg, valt niet aan te tonen. Het doelgerichte
topsportbeleid met zijn centralisatie van faciliteiten door de
oprichting van twaalf olympische steunpunten, lijkt meer van invloed te
zijn geweest. Daarnaast kan ook het enthousiasme van sportbestuurders en
autoriteiten hebben bijgedragen tot de successen. De manier waarop de
volleyballers eindelijk hun jacht op goud beloond zagen, is het
resultaat van hun eigen wilskracht.

 




DE ROEP om nog meer successen zal na Atlanta niet verstommen. Nooit
zullen sportmensen tevreden zijn, altijd willen ze hoger, sneller en
verder. Overheid en bedrijfsleven zullen ook in Nederland worden
overladen met verzoeken om meer financieuml;le bijstand. De
vercommercialisering heeft zich al krachtig gemanifesteerd.

Het traditionele sportideaal is met moeite overeind gehouden.
Bomaanslagen tijdens het EK voetbal en de Spelen en dreigementen van de
Baskische afscheidingsbeweging ETA tijdens de Tour deed de sportwereld
maar voor even opschrikken. De verregaande veiligheidsmaatregelen in
Atlanta verstoorden niettemin de droom van de Olympische Spelen. Onzeker
is geworden of de Spelen nog eens net zo massaal en groots kunnen worden
opgezet. De waarschuwing van IOC-voorzitter Samaranch op de slotdag van
de Spelen dat de grenzen zijn bereikt, mag de organisatie van Sydney
2000 zich ter harte nemen.











