


De rekeningen





ZWITSERLAND HEEFT een tipje van de sluier van het bankgeheim opgetild.
Maar de publicatie van een lijst met 1.756 namen die toebehoorden aan
'slapende rekeningen' (rekeningen die na 1945 nooit meer geactiveerd
zijn) heeft de reputatie van het Zwiterse bankwezen nauwelijks goed
gedaan. Integendeel, de lijst heeft meer vragen opgeroepen dan
beantwoord, de rol van Zwitserland tijdens de Tweede Wereldoorlog in een
noacute;g wranger perspectief geplaatst en het dilemma tussen
openbaarheid en medeplichtigheid alleen maar aangescherpt.


,,Een stap zonder precedent voor een situatie zonder precedent'', noemde
Paul Volcker de lijst van bankrekeningen met een saldo van in totaal
tweeeuml;nveertig miljoen dollar, die de Zwitserse bankiersvereniging
vorige week openbaar heeft gemaakt. Volcker, de gerespecteerde
Amerikaanse oud-centrale-bankier, is de voorzitter van een
internationale onderzoekscommissie naar de betrokkenheid van Zwitserse
banken bij de financieuml;le transacties van nazi-Duitsland. De
commissie onderzoekt de herkomst van het 'nazi-goud' dat tijdens de
oorlog bij Zwitserse banken is gedeponeerd, en de tenaamstelling van de
'slapende rekeningen' van slachtoffers van de nazi-terreur. Dat zijn
vooral de joodse slachtoffers van de Holocaust. Onder toenemende druk
van de nabestaanden en van (Amerikaanse) joodse organisaties zijn de
Zwitserse banken eindelijk begonnen enige openheid van zaken te geven.

WAAROM NU PAS? Het Derde Rijk was in 1945 verslagen, de
vernietigingskampen en de roofzucht van de nazi's waren voldoende
bekend, de geallieerden wisten van de sleutelrol die Zwitserland tijdens
de oorlog speelde als financieuml;le draaischijf tussen Duitsland en de
buitenwereld. Het verdrag van Washington, dat de Zwitserse teruggave
regelde van goud van de centrale banken in de bezette landen, stamt uit
1946. Ook toen al lagen in verschillende Westerse hoofdsteden
geclassificeerde documenten waaruit bleek dat de omvang van het geroofde
goud aanzienlijk groter was. Overigens, terzijde, niet alleen
Zwitserland, maar ook andere neutrale Europese landen speelden tijdens
de oorlog een rol in de financieuml;le betrekkingen met Duitsland,
terwijl na de oorlog gevluchte nazi's met hun geld een aanvankelijk
veilig heenkomen vonden in talloze Zuid-Amerikaanse landen.

Het Zwitserse bankgeheim, dat in 1934 werd ingevoerd om het
vluchtkapitaal van Duitse joden en van Franse belastingontduikers tegen
graaigrage staatshanden te beschermen, heeft al die jaren als dekmantel
gefungeerd om de onwetendheid van de banken te rechtvaardigen. Intussen
werd het bankgeheim evenzeer gebruikt door politieke despoten, door
misdadigers en grootschalige belastingontduikers. Zwitserland is
aarzelend akkoord gegaan met grotere controle op de opening van geheime
rekeningen en met beperkte openheid waar het flagrante gevallen betreft
van internationale criminaliteit, witwassen van drugsgeld of
vluchtkapitaal van Derde-Werelddictators.

BIJ DE SCHOORVOETENDE erkenning van hun rol in de Tweede Wereldoorlog
struikelen de Zwitserse banken van de ene pijnlijke onthulling naar de
volgende publicitaire miskleun. Over het 'nazi-goud' deden zoveel
verschillende bedragen de ronde, dat besloten werd om een internationaal
onderzoek toe te staan naar de ware omvang. Op de lijst van
rekeninghouders die vorige week werd gepubliceerd, kwamen niet alleen
namen voor van vermoedelijke joodse slachtoffers, maar ook van
prominente collaborateurs met de nazi's. De aanwezigheid van deze
dubieuze namen op de lijst
versterkt het vermoeden dat de Zwitserse banken zelf niet weten wat er
in hun archieven ligt opgeslagen. Niet alleen joodse vluchtelingen, ook
alle mogelijke andere personen hebben om wat voor reden dan ook tijdens
of vlak na de oorlog dankbaar gebruikgemaakt van het bankgeheim in
Zwitserland. In oktober komt er een vervolglijst.

De enige manier voor Zwitserland om zijn bezoedelde financieuml;le
reputatie te herstellen, is volledige openheid van zaken te geven. Maar
hoe groter de openheid is die de Zwitsers onder buitenlandse druk
betrachten om hun geloofwaardigheid te herstellen, des te dieper de
financieuml;le beerput die dan voor de wereld zichtbaar wordt. De
Zwitserse banken vallen in deze geheime put die ze voor anderen hadden
opengesteld. Er is evenwel geen weg terug.










