


Gezonde politiek





GOED NIEUWS: de Nederlander wordt almaar ouder. Een positief bericht,
want is de levensverwachting geen indicator voor de mate van welvaart
waarin een land verkeert? Slecht nieuws: in het gemiddeld aantal gezonde
jaren van de bevolking komt de komende twintig jaar nauwelijks
verandering. De logische consequentie van genoemde twee gegevens uit het
deze week gepresenteerde rapport van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is dat de kosten voor de gezondheidszorg de kom
ende jaren zullen
blijven toenemen. De rekening is zelfs al opgemaakt: tot het jaar 2015
zal jaarlijks 2,4 procent extra nodig zijn.

Daarmee is aangegeven dat de gezondheidszorg de komende tijd wederom
hoog op de politieke agenda staat - die immers veelal draait om geld. De
gezondheidszorg is een onderwerp dat politici voor een bijna onoplosbaar
dilemma stelt. Weinig andere uitgavenposten zijn zo moeilijk te
beiuml;nvloeden als de kosten van de gezondheidszorg. De politiek voert
nu al jaren een eenzame strijd tegen een rijk geschakeerde coalitie van
belangengroepen.

ALLEREERST IS   er de consument annex kiezer die door het leven gaat met
de eenvoudige wachtkamerwijsheid alles voor zijn gezondheid over te
hebben. De jongste 'verkenningen' van het Sociaal en Cultureel
Planbureau bevestigen dit nog eens. De Nederlandse bevolking eist een
hoog niveau van gezondheidszorg en wil graag snel worden geholpen. Dus
vindt bijna de helft van de ondervraagden dat men voor een heupoperatie
hooguit een maand moet hoeven wachten.

Tegenover de vraag staat het aanbod van de zorg. De markt hoeft
nauwelijks veroverd te worden, die komt vanzelf op het moment dat de
'producten' zijn uitgestald. De wijze waarop iedereen tegen ziektekosten
is verzekerd, maakt dat het afwentelingsmechanisme volop draait. Een
prijsafweging komt in de wereld van de gezondheidszorg dan ook
nauwelijks voor. De technologische ontwikkelingen in de medische sector
maken steeds meer mogelijk. Aangezien de kosten-batenafweging vrijwel
afwezig is, is de peperdure en zodoende exclusieve behandeling van
vandaag de gewone behandeling van morgen.

DE 'BEWAPENINGSWEDLOOP'   in de gezondheidszorg zou natuurlijk als een
vaststaand gegeven kunnen worden opgevat. In zekere zin is dat ook de
feitelijke situatie. Want hoewel er steevast vanuit de politiek de
intentie is om de kosten in de hand te houden, blijkt de weerbarstige
praktijk zich daar niet aan te houden. Het in het regeerakkoord van 1994
vermelde groeicijfer van 1,3 procent is tot nu toe elk jaar
overschreden. Is dat erg? De jaarlijks toenemende kosten voor de
gezondheidszorg zouden eenvoudigweg ook kunnen worden beschouwd als een
uiting van een gewijzigd uitgavenpatroon. Bovendien wordt het grootste
deel van de bijna 60 miljard gulden die aan de gezondheidszorg opgaat
gefinancierd door middel van premies en is de directe overheidsbijdrage
beperkt.

Daartegenover staat dat de solidariteitsgedachte een grote rol speelt in
de financiering van de gezondheidszorg. Naarmate de kosten toenemen zal
dit principe verder onder druk komen te staan. Het zal steeds moeilijker
worden de mensen met de lage gezondheidsrisico's onbeperkt mee te laten
betalen aan degenen met de hoge risico's. De overheid dient een actieve
rol te spelen om te voorkomen dat er op dit terrein een scherpe
tweedeling ontstaat.

DE VRAAG IS   vervolgens waaruit die rol van de politiek moet bestaan.
Wijzer geworden door de slechte ervaringen uit het recente verleden met
blauwdrukken zoals het plan-Simons, is bij politici de animo voor brede
visies over de toekomst van de gezondheidszorg gering. Maar de situatie
die aanleiding gaf tot de hervormingsplannen van destijds, is niet
wezenlijk veranderd. Er is in de gezondheidszorg sprake van een
opwaartse spiraal met meer aanbod en meer vraag die een steeds grotere
wissel trekt op het financieringsstelsel.

De politicus die roept om meer zal tijdens een verkiezingscampagne op
weinig weerstand stuiten. Maar dezelfde politicus weet dat bij
onbeperkte groei het systeem vastdraait. Gezondheid is een groot goed.
Een gezond ziektekostenstelsel is daarvoor een basisvoorwaarde.










