


De Duitse goudtruc





MET ADEMBENEMENDE snelheid is een meningsverschil over de herwaardering
van de goudvoorraden van de Bundesbank bezig uit te groeien tot een
crisis in de Duitse politiek en tot een splijtzwam binnen de Economische
en Monetaire Unie (EMU). Drie teutoonse giganten die tot voor kort
politieke vrienden waren - president Tietmeyer van de Bundesbank en
bondskanselier Kohl met aan zijn zijde minister van Financieuml;n
Waigel - zijn deze week openlijk een dramatisch gevecht aangegaan. De
inzet is uitzonderlijk hoog: politieke reputaties in Bonn, de
herverkiezing van Kohl, de geloofwaardigheid van het Duitse monetaire
beleid, de invoeringsdatum en de stabiliteit van de toekomstige Europese
munt staan op het spel.


In anderhalve week tijd is de bijna-zekerheid over het begin van de
Economische en Monetaire Unie in 1999 omgeslagen in opperste verwarring.
Met plannen die bedoeld waren om de EMU te bevorderen hebben zowel de
Franse als de Duitse regering aan deze omslag bijgedragen. In Frankrijk
gokte president Chirac op vervroegde parlementsverkiezingen om zijn
handen vrij te hebben bij de maatregelen die nodig zijn om Frankrijk op
de EMU voor te bereiden. Maar na de overwinning van gecombineerd links
in de eerste ronde - morgen heeft de tweede ronde plaats - is het
nagenoeg zeker dat Frankrijk een periode van verdeeldheid over de aanpak
van zijn economische vraagstukken tegemoetgaat. De versoepelingen ten
aanzien van de Europese munt die de socialisten (voacute;&oacute;r EMU)
en de communisten (tegen EMU) hebben geeuml;ist, zijn bovendien voor
Duitsland onaanvaardbaar.





DUITSLAND ZELF zorgt inmiddels voor nog grotere ontreddering.
Geconfronteerd met een nieuwe belastingtegenvaller dit jaar kwam het
kabinet in paniek met een plan om de goudreserves van de Bundesbank
tegen een hogere prijs te waarderen. De Duitsers hanteren de
conservatiefste regels van Europa voor de waardering van hun goud en in
het licht van de komst van de Europese Centrale Bank zou de
waarderingsgrondslag voor het goud in Europa toch moeten worden herzien.
Tot zover geen probleem. Maar vervolgens bedacht minister Waigel dat de
herwaardering de mogelijkheid biedt om dit jaar de winstafdracht van de
Bundesbank aan de schatkist te verhogen. Dat is puur monetaire
financiering: terwijl de goudvoorraad in de kluizen van de Bundesbank
dezelfde blijft, wordt een extra hoeveelheid geld geschapen.

Nu kan zo'n operatie monetair-technisch gezien wel weer worden
afgeroomd, maar zo'n voorstel doorkruist de geheiligde opvattingen van
de Bundesbank over prijsstabiliteit.





EEN AANTAL sluimerende conflicten over aard en inrichting van de EMU
kwam vervolgens in de openbaarheid. De druk van de kalender om te
beginnen in 1999 en het onvermogen om met de economische prestaties van
dit jaar te voldoen aan de toelatingscriteria tot de EMU, kruisen
elkaar. Noch in Duitsland noch in Frankrijk schieten de noodzakelijke
ombuigingen op en het is twijfelachtig of deze sleutellanden naar de
letter genomen de toelatingscriteria zullen halen.

De achteloosheid waarmee de regering in Bonn bereid was het imago van
Duitse deugdelijkheid met het goudplan te verspelen, zette kwaad bloed
bij de Europese partners. Minister Zalm (Financieuml;n) doorzag de
gevolgen en sprak zich als eerste openlijk uit tegen de dreigende
verfloddering. Ironisch genoeg gaven ook Italieuml;s minister Dini en
de Franse socialist Jospin uiting aan hun kritiek: een klassieke vorm
van machiavellisme om de Duitsers te herinneren aan hun voortdurende
gehamer op een strikte toepassing van de criteria. Italieuml; zal
ongetwijfeld profiteren van de Duitse truc met het goud, omdat Duitsland
dan geen recht van spreken meer heeft om Italieuml; met zijn eenmalige
bezuinigingsplannen buiten de eerste groep van de EMU te houden.

In Duitsland zelf heeft de oppositiepartij SPD het goudplan aangegrepen
om de aanval op Waigel en zijn EMU-beleid te openen. De muntunie, onder
de kiezers toch al niet populair, wordt daarmee in Duitsland de speelbal
van verkiezingsretoriek.





VOOR DE BUNDESBANK vormde de interventie van Bonn een pijnlijke
herinnering dat de politieke onafhankelijkheid van de Duitse centrale
bank als het er op aan komt zo kneedbaar is als was. In 1990 veegde Kohl
de bezwaren van de toenmalige president van de Bundesbank, Pouml;hl,
van tafel tegen de monetaire eenwording van de DDR en West-Duitsland
tegen een economisch onrealistische koers. Pouml;hl trad korte tijd
later af. Nu is Kohl bereid om de reputatie van de Bundesbank te
verkwanselen - en indirect de toekomstige Europese Centrale Bank te
verzwakken - om het begin van zijn Europese politieke geesteskind, de
EMU, door te drukken. Hoe de goudkwestie in Duitsland politiek gezien
ook zal aflopen, Duitsland gaat verzwakt het finale jaar naar de
besluitvorming over de EMU in en het zal moeilijk, zo niet onmogelijk
worden om vast te houden aan een strikte interpretatie van de
toelatingscriteria.





VOOR DE EMU tekenen zich nu drie mogelijke scenario's af. Als Kohl en
Waigel inbinden en alsnog besluiten de Duitse overheidsfinancieuml;n op
een 'nette manier' op orde te brengen, bestaat de kans op een begin met
een harde munt en een beperkte groep landen. Als Duitsland vasthoudt aan
het plan om de herwaardering van het goud te gebruiken om aan de
criteria te voldoen, ligt de weg open voor een zachte euro van een grote
groep deelnemende landen in 1999. De derde mogelijkheid is een
uitstelscenario als constructief compromis om meer tijd te hebben om te
voldoen aan de toelatingscriteria. De monetaire prijs voor de politieke
vastbeslotenheid in Bonn en Parijs om de EMU door te zetten, wordt met
de dag hoger.










