


Duitse twijfels





DE KANS DAT Europa na het tijdperk van de onbelemmerde aanbodeconomie
een ruk naar links gaat maken, is langzamerhand reeuml;el. De
overwinning van de socialist Blair in het Verenigd Koninkrijk zou een
vervolg kunnen krijgen in Frankrijk (binnenkort) en Duitsland (volgend
jaar). Wat dat in de praktijk zou betekenen, is een andere kwestie. Een
regering-Jospin zou een herleving van de cohabitation
betekenen, een meer of minder moeizaam samenwerken tussen een
rechtse president en een links kabinet. In Duitsland lijkt het nogal een
verschil te maken wie uit de  SPD -top eventueel de zege op kanselier
Kohl zou binnenhalen. De ogenschijnlijke ruk naar links zou in
werkelijkheid wel eens kunnen uitmonden in een ruk naar rechts van
Europa's socialisten.


Dat suggereert tenminste voor Duitsland het vraaggesprek met Gerhard
Schrouml;der, premier van de deelstaat Nedersaksen, afgelopen vrijdag
in deze krant. Het is lang niet zeker dat de  SPD  deze relatieve
nieuwlichter als haar kanselierskandidaat zal opstellen, maar als de
keuze op Schrouml;der valt zou hij, volgens de peilingen nu, tegen Kohl
de beste kansen maken. Een kanselier Schrouml;der zal afstand nemen van
'leuke dingen voor linkse mensen' zoals een ingesnoerde werkweek en een
ongebreidelde sociale zekerheid. Zijn prioriteit is, zegt hij, het
terugdringen van de massale en chronische werkloosheid die de
zelfverzekerdheid van de Duitse burger aantast. Zelfs de euro zou,
tijdelijk, moeten worden geofferd als terugdringing van de werkloosheid
dat noodzakelijk maakt.

HET 'DUITSLAND EERST' zal gevestigde bondsrepublikeinse politici niet
gemakkelijk over de lippen komen. Maar in Schrouml;ders benadering van
Duitslands problemen klinkt dat motto wel door. De inspanningen die de
Duitsers in het verleden hebben geleverd om van het Verenigd Europa een
succes te maken, dreigen nu te worden overschaduwd door binnenlandse
tegenslagen. Naarmate de bondsrepublikein zich grotere welstand aanmat,
werd vaker de klacht gehoord dat hij met zijn identiteit geen raad wist.
Anders dan historisch gewortelde naties als de Franse en de Britse waren
de Duitsers tientallen jaren lang politiek en geografisch verdeeld en
voelden zij zich belast met een verschrikkelijk verleden. De hereniging
scheen soelaas te bieden, maar inmiddels blijkt de emotionele
scheidslijn tussen Ossies en Wessies het voormalige
IJzeren Gordijn als obstakel voor echte eenheid nog te overtreffen. De
Duitse identiteit of de afwezigheid daarvan staat opnieuw hoog op de
agenda van algemeen-maatschappelijke aandachtspunten.

De dilemma's waarvoor Duitsland staat, maken zich breed in allerlei
politieke kwesties. Of het nu gaat om de externe en interne veiligheid,
de verhouding tot de buren of de Duitse plaats in een groter verband dan
de Europese, Duitse onzekerheid valt niet te verbloemen. De Europese
koers die kanselier Kohl onverdroten aanhoudt, krijgt meer en meer het
karakter van een faccedil;ade die op het punt staat te verschrompelen.

ALLEEN AL de keuze die moet worden gemaakt tussen de Russische
Federatie en Duitslands Middeneuropese buren gaat Bonns krachten te
boven. Het tempo dat de regering-Clinton, overigens na langdurig
aarzelen, heeft ontwikkeld bij het uitbreiden van de  NAVO  kan de
Duitse regering nauwelijks bijhouden. Natuurlijk wil zij landen als
Polen en Tsjechieuml; integreren in de Europese en de Atlantische
wereld, maar nergens is het ongemak over de Russische reacties zo groot
als in Bonn. Aan hun oostgrens willen de Duitsers graag het Westen terug
zien, maar de prijs van een vervreemd Rusland dreigt toch te hoog te
worden.

Niet alleen het traditionele bondgenootschap met de Verenigde Staten
staat onder de druk van veranderde en veranderende nationale belangen,
hetzelfde geldt voor de oude vriendschap met Frankrijk. Hoezeer de
Amerikaanse en Franse Europa-politiek in het verleden ook door duurzame
rivaliteit werd gekenmerkt, de Duitsers konden net zo min buiten de een
als buiten de ander - en Fransen en Amerikanen respecteerden dat. Nu
hebben beide mogendheden de Duitsers nog weinig te bieden bij de
oplossing van hun specifieke problemen en dilemma's. De gemakkelijke
Amerikaanse oproep aan de Bondsrepubliek, na de Wende voor het
eerst door president Bush gedaan, om in Europa de leiderstrui over te
nemen mag de Duitse trots bevredigen, maar maakt Duitslands positie en
rol ten opzichte van andere ambitieuze Europeanen er niet simpeler op.


GERHARD SCHROuml;DER durft intussen de dingen bij hun naam te noemen.
De Europese integratie wenst hij niet op het spel te zetten, maar de
eenwording zal zich, als hij het voor het zeggen krijgt, meer dan in het
verleden op Duitse voorwaarden dienen te voltrekken. In een land dat
onder twijfels gebukt gaat, straalt deze zichzelf modern noemende
sociaal-democraat grote zelfverzekerdheid uit. Dat is voor een politicus
die het hoogste ambt in zijn land ambieert misschien een beslissende
eigenschap. En voor zijn eventuele tegenspelers alvast iets om rekening
mee te houden.










