


Een nieuw recept





DE WERELDBANK IS een ontwikkelingsorganisatie, een financieuml;le
instelling en een uitvoerend instrument van de geiuml;ndustrialiseerde
landen voor de Derde Wereld. De Wereldbank is ook een bureaucratie met
zo'n tienduizend internationaal gerecruteerde personeelsleden, werkzaam
in kantoorgebouwen verspreid over het centrum van Washington. Het is een
bedrijf dat eigendom is van 180 lidstaten, met een portefeuille
uitstaande leningen ter waarde van 183 miljard dollar en een nettowinst
van ruim een miljard dollar per jaar. Sinds anderhalf jaar staat de tot
Amerikaan genaturaliseerde Australieuml;r en voormalige
Wallstreet-bankier James Wolfensohn aan het hoofd van de Wereldbank.


Opeenvolgende presidenten van de Wereldbank hebben ingrijpende
reorganisaties aangekondigd. Zo ook Wolfensohn. Vorig jaar voerde hij al
een omvangrijke kostenbesparing door en onlangs is een plan uitgelekt om
van de Wereldbank ,,het toonaangevende ontwikkelingsinstituut van de
21ste eeuw'' te maken. In het oog springend waren vooral de exorbitante
reorganisatiekosten van 570 miljoen dollar voor twee jaar. Met dat
bedrag zullen afvloeiingsregelingen en hervormingen worden bekostigd.

HET WOLFENSOHN-PLAN gaat om meer dan de zoveelste blauwdruk om bureaus
te verschuiven. De internationale ontwikkelingshulp verkeert in een
existentieuml;le crisis. Niet alleen de Wereldbank heeft daarmee te
maken, de nationale ontwikkelingsdiensten evenzeer. Overal staan de
begrotingen voor ontwikkelingshulp onder druk. Dat is eacute;&eacute;n
reden die noopt tot bezinning. Een tweede is dat de
Oost-Westtegenstellingen niet langer worden uitgevochten over de hoofden
van de machthebbers in de Derde Wereld. En ten derde staat de
ontwikkelingsideologie ter discussie nu de particuliere geldstromen naar
'opkomende landen' (230 miljard dollar in 1996) explosief toenemen
terwijl de officieuml;le hulp (50 miljard dollar) al tijden stagneert.

In de jaren vijftig en zestig was de opvatting over ontwikkelingshulp
helder. De rijke landen moesten kapitaal beschikbaar stellen aan arme
landen en daarmee de infrastructuur opbouwen, de landbouw verbeteren en
de industrialisatie financieren. Dit ontwikkelingsmodel leidde tot een
kunstmatig in stand gehouden staatssector op afgeschermde markten en tot
een onhoudbare schuldenlast. Begin jaren tachtig ging deze strategie,
letterlijk, bankroet. De Wereldbank maakte een beleidsmatige ommezwaai
en legde voortaan de nadruk op de introductie van marktprikkels en de
opening van markten. Geholpen door de ineenstorting van de centrale
planeconomieeuml;n werden de structurele aanpassingsprogramma's gericht
op markthervormingen overal omarmd.

Maar meer markt betekende niet automatisch meer welvaart. Sommige landen
bleven stagneren, andere landen maakten kennis met de groei van een
mafia-economie of de opkomst van nieuwe diefstal-kapitalisten. Kennelijk
gaat marktontwikkeling niet alleen over prijsliberalisatie, een
behoorlijk begrotingsbeleid en een degelijk monetair beleid. Het gaat
ook over de inbedding van het beleid: het gecompliceerde netwerk van
institutionele betrekkingen, de openbare veiligheid, de regeling van
eigendomsrechten, de aanwezigheid van een werkend juridisch systeem en
van een 'schone' overheidsbureaucratie. Deze elementen van
institutionele economie krijgen steeds meer aandacht.

DE WERELDBANK KAN in dit proces een sleutelrol vervullen. Nu de
particuliere kapitaalmarkten steeds ruimer geld beschikbaar hebben voor
levensvatbare investeringen, moet de Werelbank haar activiteiten verder
verleggen van projectfinancier naar hulpverlener bij institutionele
hervormingen. In het recente verleden is de bank vaak lang doorgegaan
leningen te verstrekken voor projecten in landen waar de institutionele
inbedding van de markteconomie niet deugde. Zij moet hardere voorwaarden
stellen en duidelijk maken dat in chaotische situaties geen enkele
ontwikkeling mogelijk is.

Daarnaast kan de Wereldbank haar enorme kennisreservoir beter benutten.
Waarschijnlijk beschikt geen enkele andere particuliere of publieke
instelling ter wereld over zo'n grote verscheidenheid aan informatie
over alle sectoren van de economie van zoveel landen en over
projectervaringen in de meest uiteenlopende situaties.

De Wereldbank beschikt over een unieke combinatie van geld, kennis en
institutionele deskundigheid. De reorganisatieplannen van president
Wolfensohn richten zich op gerichte verbetering van de toepassing
hiervan. Als dat lukt, kan de Wereldbank een instituut met een onmisbare
missie blijven.











