


Een uitgebreide NAVO





HET WAS GISTEREN te vroeg voor een doorbraak in de onderhandelingen met
het Kremlin over een begeleidend Handvest dat de aanstaande uitbreiding
van de NAVO voor Rusland aanvaardbaar moet maken. Het bezoek van de
nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright,
de afgelopen dagen aan Moskou was bedoeld als kennismaking, als eerste
verkenning en als poging de diplomatieke kanalen open te houden. In dat
laatste is de bewindsvrouw geslaagd. Een ijzeren, maar ook een
constructieve dame, was de wat dubbelzinnige reactie van officieel
Rusland na een uitgebreide reeks gesprekken, met een onderhoud met
president Jeltsin als climax - gedeeltelijk zonder tolken.


Als het al van een vroegtijdige overeenkomst komt, zal de wereld moeten
wachten op de top van de Amerikaanse en Russische presidenten volgende
maand in Helsinki. Voor het eerst sinds jaren zal een bijeenkomst op dat
niveau weer iets van het dramatische karakter kunnen krijgen dat
herinnert aan de conferenties in de eindfase van de Koude Oorlog.

Albright had al wat 'bonbons' in haar bagage meegenomen. Een hartelijke
brief van staatshoofd aan staatshoofd waarin het belang van hun komende
ontmoeting wordt onderstreept, een exemplaar van Clintons boek Hope
and History, een voorstel voor oprichting van een NAVO-Russische
brigade voor vredesmissies, een aanbod om de in het voordeel van de
Atlantische Verdragsorganisatie in Europa doorgeslagen militaire balans
meer in evenwicht te brengen en de optie van een Handvest waarin de
legitieme belangen van de Russische Federatie worden veiliggesteld waren
de sweeteners die voor de Russen de naar hun smaak bittere pil
van de opmars van de NAVO in oostelijke richting moeten vergulden.

Hoezeer de verschillende Westerse afgezanten - achtereenvolgens
kanselier Kohl, president Chirac, de Italiaanse premier Prodi, de Duitse
minister Kinkel en nu Albright - de afgelopen weken en dagen ook hun
best hebben gedaan om de Russen ervan te overtuigen dat het niet langer
gaat om ,,wij tegen jullie'' en dat de NAVO zich heeft omgevormd tot een
instrument van vrede en stabiliteit, Russische leiders en woordvoerders
reageren steevast wantrouwend. ,,Wij staan er nog steeds afwijzend
tegenover'', aldus Albrights Russische ambtgenoot Primakov na hun
overleg. Een Handvest is denkbaar, maar dan moet dat wel verplichtend en
bindend zijn, zo onderstreepte de bewindsman nog eens de Russische eis
dat een akkoord door het Amerikaanse Congres en door de Doema dient te
worden goedgekeurd.

IN DE OPLOPENDE spanning rondom het praktisch ononderbroken overleg der
groten dreigt intussen het oorspronkelijke oogmerk van de uitbreiding
van het Atlantisch Pact met een aantal Oosteuropese staten op de
achtergrond te geraken. ,,In een systeem van coouml;peratieve
veiligheid is geen plaats voor geopolitiek, invloedssferen, geheime
protocollen of een 'concert' van de grootmachten'', waarschuwde gisteren
in Brussel de Poolse premier Cimoszewicz alvast en weinig subtiel een
NAVO-gehoor.

De redenen die Amerikaanse woordvoerders de afgelopen dagen hebben
opgesomd voor de voorgenomen uitbreiding klinken inderdaad als een verre
echo van Clintons vorig jaar oktober in Detroit voor kiezers van Poolse
afkomst afgelegde verklaring: uitbreiding betekent het uitstrekken van
onze plechtige verzekering van veiligheid naar onze nieuwe bondgenoten.
In de jongste Amerikaanse uitleg wordt ook verwezen naar een niet nader
omschreven bedreiging uit het zuiden of uit het oosten, maar de nadruk
is komen te liggen op het risico van regionale conflicten of
instabiliteit, voortkomend uit etnische en andere spanningen die zich
binnen of tussen Europese staten kunnen voordoen. De Oosteuropeanen
evenwel hebben niet voor het NAVO-lidmaatschap gekozen uit vrees voor
ontsporingen tussen bijvoorbeeld Roemenieuml; en zijn Hongaarse
minderheid. En evenmin op grond van trauma's over de afzijdigheid van
het Westen gedurende de Koude Oorlog. Hun verzoek om toelating heeft
alles te maken met hun geschiedenis en met hun berekeningen voor de
toekomst.

De uitbreiding van de NAVO dient een aantal doelen. De belangrijkste
daarvan lijkt de instandhouding van de NAVO zelf, een nieuwe NAVO
weliswaar, maar toch vooral en nog steeds een NAVO die bindmiddel is
tussen de Verenigde Staten en Europa, een uitgebreid Europa wel te
verstaan. Niet toevallig heeft minister Albright sinds haar aantreden de
NAVO-uitbreiding nadrukkelijk geplaatst in de context van een zich
verenigend Europa. De ineenstorting van het Warschaupact, de Duitse
hereniging en de verdwijning van de Sovjet-Unie van de wereldkaart
hebben een nieuwe toestand, nieuwe machtsverhoudingen en nieuwe
problemen doen ontstaan. De afgelopen jaren is overduidelijk vast komen
te staan dat Europa op eigen kracht de ontstane situatie niet aan kan.
Hoe zeer die situatie zich ook onderscheidt van de omstandigheden uit de
late jaren veertig toen het Atlantisch Pact op de diplomatieke
tekentafels werd ontworpen, hierin is al die tijd geen verandering
ingetreden.

De nieuwe NAVO is een militair gelimiteerde organisatie. Of zij, na
Bosnieuml;, regelmatig op vredesmissie zal worden gestuurd, moet worden
afgewacht. De training voor operaties out of area voorziet ten
minste in die mogelijkheid. Maar de voorgenomen verdere troepenreducties
verminderen ook daar de armslag. De NAVO kan zich in toenemende mate
concentreren op haar politieke functie, schreef deze week een van
Albrights naaste medewerkers. En die functie is de sturing op afstand
van het Europese eenwordingsproces. Ontsporingen en calamiteiten die de
Europese Unie uit het lood slaan, dienen door de NAVO voorkomen dan wel
bedwongen te worden. Het gaat om het gevoel van veiligheid dat van die
bijzondere verzekering voor heel Europa uitgaat.

DE BOODSCHAP die Albright in Moskou heeft achtergelaten, luidt dat die
verzekering evenzeer geldt voor de Russische Federatie. Het is aan de
Russen om haar te aanvaarden of te negeren. De Russen kunnen de
uitbreiding van de NAVO niet tegenhouden, het Westen kan de Russen
aanvaarding niet opleggen. Dat is de realiteit. Als Rusland onverhoopt
in zijn afwijzing zou volharden of voorwaarden zou stellen die de NAVO
zouden ondermijnen en de organisatie tegenover haar leden
ongeloofwaardig zouden maken, kan het Westen niet anders dan die
afwijzing of die voorwaarden naast zich neerleggen.

Ook voor Rusland is er veel te winnen en veel te verliezen. Dat inzicht
zal vroeger of later tot het Kremlin moeten doordringen. Beter vroeger
dan later.











