VN-hulp aan Hutu's verloopt moeizaam
Door onze correspondent LOLKE VAN DER HEIDE 
GOMA /GISENYI, 18 NOV. De
internationale hulp aan de terugkerende Hutu-vluchtelingen uit
Oost-Zaiuml;re in Rwanda verloopt uiterst moeizaam. De Verenigde Naties
geven openlijk toe de mensenstroom niet aan te kunnen.
[Vertegenwoordigers van de landen die willen deelnemen aan een
internationale vredesmacht voor Zaiuml;re, zullen donderdag overleg
voeren in de Duitse stad Stuttgart. Door de terugkeer van
honderdduizenden Hutu-vluchtelingen uit Zaiuml;re naar Rwanda is
opnieuw een discussie op gang gekomen over de omvang en het doel van een
dergelijke internationale missie voor Zaiuml;re, waartoe de
Veiligheidsraad van de VN zaterdag de aanzet gaf.
Zaiuml;rese Tutsi-rebellen hebben in het opvangkamp Mugunga volgens
ooggetuigen geheime documenten gevonden van het voormalige Rwandese
Hutu-leger (FAR). De documenten zouden onder andere plannen omvatten
voor een gezamenlijke invasie van de FAR en Interahamwe-milities in
Rwanda.
De aangelegde voedselvoorraden bleven het afgelopen weekeinde in de
silo's. Geen enkele vluchteling heeft de afgelopen iets te eten
ontvangen, behalve biscuits voor de zieken. ,,We hebben gekozen voor
veiligheid in plaats van voeding'', aldus Catheacute;rine Ars&egrave;re
van het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties
(UNHCR). Vanmorgen kwam een nieuwe stroom vluchtelingen op gang.
Intussen is cholera geconstateerd bij een stuk of twintig mensen.
De VN hadden gerekend op 5.000 repatrianten per dag, het werden er
15.000 per uur. Sinds vrijdag zijn naar schatting 700.000 Hutu's op weg
naar hun vaderland. Daarvan hadden volgens de VN-
vluchtelingenorganisatie UNHCR vanochtend 500.000 de grens gepasseerd.
Arsegrave;re constateerde tot haar spijt dat de twee jaar van
voorbereiding voor niets zijn geweest. Waar de vluchtelingen om smeekten
- eten - kregen zij niet, uit vrees dat er rellen zouden uitbreken. Wat de VN bo
den: opvangkampen - bij lange na niet genoeg
overigens - wensten de vluchtelingen niet. Zij wilden zo snel mogelijk
naar huis.
De andere VN-onderafdeling, het Wereld Voedsel Programma (WFP), vroeg
gisteren op een persconferentie dringend aan niet-VN-organisaties of men
de voedseldistributie kon overnemen, temeer daar uit Oost-Zaiuml;re nog
meer vluchtelingen onderweg zijn.
Artsen Zonder Grenzen (MSF) verwijt de VN grote fouten te hebben
gemaakt. ,,De VN-organisaties hadden door de ervaring van 1994 (toen de
Hutu's massaal naar Zaiuml;re vluchtten, red.) kunnen weten wat er ging
gebeuren. Als er eacute;&eacute;n komt, komen ze allemaal. Ze kunnen
niet zeggen dat ze het niet wisten'', aldus Marleen Boelaert, het hoofd
van MSF-Belgieuml;, in de grote loods die door haar organisatie vlak
over de grens is ingericht als ziekenhuis. De VN hebben tien autobussen
bij de grens voor het vervoer van honderdduizenden mensen, terwijl de
voedselvoorraden zich grotendeels in Kigali bevinden. Een bloednerveuze
Nederlandse medewerkster van de UNHCR - ,,eigenlijk mag ik niets
zeggen'' - wil van geen organisatiefouten horen. ,,Er zijn gewoon te
veel vluchtelingen gekomen, dat is het probleem.''
Aan de Zaiuml;rese kant van de grens ontvingen de vluchtelingen
zaterdag in het geheel geen hulp, zelfs geen water. Hier waren het de
rebellen - zij veroorzaakten de ommekeer door hun offensief tegen de
Hutu-milities in de vluchtelingenkampen, eind oktober - die elke vorm
van ondersteuning tegenhielden. Vanaf gisteren is het MSF wel toegestaan
in Zaiuml;re te opereren.
In Rwanda stond het iedereen vrij hulp te verlenen, maar alleen medische
organisaties waren daadwerkelijk aanwezig, met name Artsen Zonder
Grenzen. Van VN-instellingen viel nauwelijks een spoor te bekennen. Van
de voorgenomen controle aan de grens van alle repatrianten door de
Rwandese autoriteiten was door de toestroom geen sprake meer. Men rekent
er nu op dat in de communes alsnog de grootste schuldigen van de
genocide op de Tutsi's in 1994 kunnen worden achterhaald.
De commandant van de Oostzairese rebellen, Laurent Kabila, heeft
aangekondigd dat de Hutu's in de kampen bij Bukavu aan de zuidoostgrens
met Rwanda ook mogen terugkeren. Waarschijnlijk zal deze uittocht al
morgen beginnen, of is inmiddels op gang gekomen. Met die naar schatting
300.000 vluchtelingen is er dan een volksverhuizing van meer dan een
miljoen mensen op gang gekomen.  Tot zover onze correspondent.
Vertegenwoordigers van de landen die willen deelnemen aan een
internationale vredesmacht voor Zaiuml;re, voeren donderdag overleg in
Stuttgart, waar het hoofdkwartier van de Amerikaanse troepen in Europa,
het Midden-Oosten en Afrika is gevestigd. Dat heeft een woordvoerster
van de Amerikaanse president Clinton gisteren aangekondigd. De speciale
gezant van de VN in Rwanda, de Canadees Raymond Chreacute;tien, zei
gisteren dat een militaire interventiemacht nog steeds nodig is. De
Rwandese autoriteiten betwisten dat nu de Hutu-vluchtelingen massaal
terugkeren naar Rwanda. De Zuidafrikaanse vice-president Mbeki
verklaarde in Rome dat de internationale missie een kleinere omvang en
een ander doel moet krijgen. De Amerikaanse minister van Defensie,
William Perry, zei gisteren: ,,De noodzaak voor humanitaire verlichting
is volgens mij niet verdwenen.''
Zaiuml;rese Tutsi-rebellen hebben volgens ooggetuigen geheime
documenten gevonden van het voormalige Rwandese Hutu-leger (FAR) in een
vluchtelingenkamp waar de rebellen eind vorige week slag leverden met
Hutu-extremisten uit het vluchtelingenkamp Mugunga. In de documenten
zouden plannen worden onthuld voor een gezamenlijke invasie van de FAR
en Interahamwe-milities in Rwanda, evenals details over wapenvoorraden
en de financiering van de operaties. Volgens de Britse Times
blijkt uit de stukken dat een Brits bedrijf wapens leverde aan de
Rwandese Hutu-extremisten. (Reuter, AFP, AP)
