

Bosnieuml;: opluchting na verkiezingsslag






Door een onzer redacteuren


SARAJEVO, 16 SEPT. De verkiezingen in
Bosnieuml; zijn zaterdag tot opluchting van de internationale
gemeenschap zonder belangrijke incidenten verlopen. Wel kondigde de
belangrijkste moslim-partij aan de uitslag in het Servische deel van
Bosnieuml; niet te zullen erkennen, wegens de vele onregelmatigheden.
President Clinton prees de verkiezingen als ,,een opmerkelijke stap
voorwaarts'' en Carl Bildt vond dat ze ,,waardig en ernstig'' verliepen.
De leider van de OVSE- missie, Frowick, sprak van ,,een historische
dag''.Tussen 60 en 70 procent van de 2,3 miljoen Bosnieuml;rs bracht
zaterdag zijn stem uit voor een staatspresidium, het parlement van
Bosnieuml;, de parlementen van de twee entiteiten van Bosni&euml; (de
moslim-Kroatische federatie en de Servische Republiek), en kantonale
raden. De eerste, nog zeer voorlopige uitslagen worden later vandaag
verwacht. De 52.000 soldaten van de internationale vredesmacht IFOR, de
VN-politie en duizenden buitenlandse waarnemers hielden toezicht op de
verkiezingen. Op enkele uitzonderingen na - in Sarajevo ontstaken
kiezers in woede omdat ze te lang moesten wachten, elders werden enkele
schoten gelost - deden zich geen incidenten voor. De belangrijkste
tekortkoming op de verkiezingsdag zelf was de chaotische manier waarop
het stemmen 'over de grens' was geregeld. Veel moslim-vluchtelingen, die
wilden stemmen in hun oorspronkelijke woonplaatsen in de Servische
Republiek, kregen daar te horen dat ze hun stem niet in hun vroegere
woonplaatsen mochten uitbrengen, maar in dorpen in de buurt. Sommigen
accepteerden dat niet. Het belangrijkste incident deed zich voor in een
dorp bij Gorazde, waar zeshonderd moslims niet konden stemmen omdat de
Servieuml;rs het stemlokaal op slot hielden. 13.500
moslim-vluchtelingen - veel minder dan de 100.000 op wie was gerekend -
maakten zaterdag gebruik van de mogelijkheid te stemmen in de Servische
Republiek. Achtduizend moslims hadden aangekondigd in Srebrenica te gaan
stemmen, maar slechts drie kwamen daadwerkelijk naar Srebrenica om er
hun stem uit te brengen. Vierduizend Servieuml;rs staken de
bestandslijn over om te stemmen in de moslim-Kroatische federatie.


De Partij van Democratische Actie SDA van president Izetbegovic, de
belangrijkste partij van de moslims, gaf zaterdag nog voordat alle
stembureaus waren gesloten een verklaring uit waarin de geldigheid van
de verkiezingen in de Servische Republiek werd betwist. ,,Zelfs voor de
resultaten van de verkiezingen bekend zijn is duidelijk dat in vele
delen van Bosnieuml;, vooral in de Servische entiteit, geen sprake is
van de noodzakelijke voorwaarden voor vrije en eerlijke verkiezingen
onder de criteria van Dayton of zelfs de marginale standaard van de
democratie'', aldus de SDA in een brief aan de Veiligheidsraad van de
VN.

Mohammed Sacirbey, de Bosnische ambassadeur bij de VN, zei in een
gesprek met deze krant dat in de Servische Republiek bij veel
stembureaus waarnemers ontbraken en dat stembussen onbewaakt bleven. Ook
was het de vluchtelingen moeilijk gemaakt te stemmen en moesten veel
vluchtelingen in de Servische Republiek buiten hun vroegere woonplaatsen
stemmen in speciale 'moslim-stembureaus'. ,,Het stemmen voor de
vluchtelingen was moeilijk, gevaarlijk en vernederend'', aldus Sacirbey.
Hij zei dat de SDA nog zal onderzoeken hoe ernstig de onregelmatigheden
zijn geweest. Op basis van dat onderzoek zal worden beslist of de SDA de
uitslag van de verkiezingen in Servische Republiek boycot.

Volgens andere waarnemers werden moslim-vluchtelingen die de grens waren
overgestoken vernederd doordat stembureau's in een verwoeste moskee
waren gevestigd. In Srebrenica was een stemlokaal voor de moslims
gevestigd in een school waar in juli vorig jaar, na de verovering van de
enclave dor de Servieuml;rs, moslims waren mishandeld.

De verklaring waarin de SDA de verkiezingsuitslag in de Servische
Republiek ongeldig verklaarde, kwam zaterdag enkele minuten nadat 'vredescoouml;
rdinator' Carl Bildt had geconcludeerd dat
volgens de eerste rapporten van waarnemers de verkiezingen
,,uitzonderlijk netjes'' en ,,met grote waardigheid, in grote rust en
met grote ernst'' verliepen. Later zaterdag gaf president Izetbegovic -
voorzitter van de SDA - een verklaring uit waarin hij het gedrag van de
Bosnische Servieuml;rs veroordeelde. Maar in die verklaring stond hij
niet stil bij de vraag of de uitslag van de verkiezingen in de Servische
Republiek ongeldig zijn of nioet.

De Bosnische Servieuml;rs reageerden op de verklaring van de SDA met
een stopzetting van het tellen van de stemmen. Een vertegenwoordiger van
de OVSE bracht hen er later toe het tellen toch te hervatten.
Woordvoerders van de internationale gemeenschap
bestreden de klacht van de SDA. Richard Holbrooke, de Amerikaanse
'architect' van het vredesakkoord van Dayton, zei dat de SDA-klacht
,,niet veel voorstelt''. Ed van Thijn, de leider van de OVSE-waarnemers,
weigerde in te gaan op een verzoek van de SDA om de klacht in een
gesprek toe te lichten. Van Thijn liet weten dat de OVSE, en niet de SDA
of welke andere politieke partij ook, de bevoegdheid heeft vast te
stellen of de verkiezingen geldig zijn of niet. OVSE-woordvoerder
Kuperman liet weten dat alle partijen bij voorbaat wisten dat de
verkiezingen ,,niet perfect zouden zijn'', maar dat de waarnemers op de
verkiezingsdag zelf geen onregelmatigheden hebben gemeld. Ze herhaalde
dat het de OVSE is, en niet de SDA, die bepaalt of de verkiezingen
geldig zijn of niet.

Het hoofd van de OVSE-missie in Sarajevo, Robert
Frowick, noemde de verkiezingsdag 's avonds ,,een historische dag voor
Bosnieuml;''. Hij onderstreepte dat de dag ,,verbazingwekkend
incident-vrij'' was verlopen. In een reactie op het protest van de SDA
zei hij: ,,Alle partijen hebben ermee ingestemd om mee te doen aan de
verkiezingen, terwijl ze heel goed wisten dat voor deze verkiezingen
geen staat van perfectie was bereikt. Het standpunt van de OVSE is dat
deze verkiezingen ,,vrijwel vrij zijn geweest van misbruik''. Frowick is
de man die moet vaststellen of de verkiezingen geldig zijn. Richard
Holbrooke, de Amerikaanse architect van het vredesakkooord van Dayton,
woonde de verkiezingen als waarnemer bij. Hij bezocht Pale en kreeg daar
in een gesprek met Biljana Plavsic, de president ad
interim van de Servische Republiek, de belofte los dat de Servische
vertegenwoordiger in het Bosnische staatspresidium zich loyaal zal
opstellen. Die Servische vertegenwoordiger in het staatspresidium wordt
zo goed als zeker Momcilo Krajisnik, tot dusverre voorzitter van het
parlement van de Bosnische Servieuml;rs en lid van de Servische
Democratische Partij (SDS), de partij die tot voor kort werd geleid door
Radovan Karadzic.

Holbrooke reisde vervolgens door naar Belgrado en sprak daar gisteren
met de Servische president, Slobodan Milosevic. Hij zei dat de
presidenten Milosevic en Izetbegovic elkaar over drie weken in Parijs
zullen ontmoeten om te praten over de normalisering van de relaties
tussen Sarajevo en Belgrado. Joegoslavieuml; (Servi&euml; en
Montenegro) en Bosnieuml; hebben elkaar diplomatiek wel erkend, maar ze hebben n
og geen diplomatieke betrekkingen aangeknoopt.
Holbrooke zei dit weekeinde ook de Amerikaanse regering ,,een
mini-Dayton'' te zullen voorstellen om de partijen in
ex-Joegoslavieuml; nog eens te dwingen hun verplichtingen in het
vredesproces te onderschrijven. Wanneer en waar die top wordt gehouden,
en wie er naast de presidenten van Bosnieuml;, Kroati&euml; en
Servieuml; aan zouden moeten deelnemen, is nog niet duidelijk.

Volgens Holbrooke zal de internationale gemeenschap na het aflopen van
het mandaat van IFOR in Bosnieuml; in december een troepenmacht moeten
handhaven. ,,De druk van een internationale veiligheidsmacht moet
volgend jaar blijven. Je kunt niet van 60.000 soldaten naar nul gaan
zonder het risico te lopen van een snelle desintegratie'', zo zei hij
zaterdag.

De Amerikaanse president Clinton omschreef gisteren de verkiezingen in
Bosnieuml; als ,,een opmerkelijke stap voorwaarts''. Hij zei dat de
Verenigde Staten hun rol in Bosnieuml; zullen blijven spelen, zonder in
te gaan op de vraag of dat betekent dat ze na december militair aanwezig
zullen zijn in Bosnieuml;. Tot dusverre is het offici&euml;le
Amerikaanse standpunt dat de Amerikaanse troepen met IFOR in december
Bosnieuml; moeten hebben verlaten.











