Rode vlag wappert over Hongkong
Door onze correspondent WILLEM VAN KEMENADE
HONGKONG, 1 JULI. Een marathon van plechtigheden, vuurwerk, militair
vertoon, demonstraties en abnormaal zware regenval heeft de overgang van
Hongkong van Britse kroonkolonie tot Speciale Administratieve Regio van
China tot een indrukwekkend, maar
tegelijkertijd deprimerend schouwspel gemaakt. ,,Het is een historische
dag, die eeuwig gememoreerd zal worden'', zei de Chinese president Jiang
Zemin nadat de Britse kroonprins Charles tegenover regeringsleiders,
bewindslieden en prominente ex-regeringshoofden de 155 jaar Brits
bestuur over Hongkong beeuml;indigd had verklaard en Britse militairen
voor het laatst de Union Jack streken. Jiang Zemin voegde eraan toe dat
eens ook Taiwan met China zal worden herenigd, een uitspraak die
vanochtend in Peking nog eens door premier Li Peng werd herhaald. Taiwan
reageerde meteen afwijzend.
In het gloednieuwe, avant-gardistische bijgebouw van Hongkongs
Congrescentrum waren onder anderen de Britse ex-premier lady Thatcher
aanwezig, die na een felle aanvaring met China's toenmalige opperste
leider Deng Xiaoping in 1982 het stormachtige Brits-Chinese
onderhandelingsproces over de toekomst van Hongkong in gang zette. Het
was Dengs hartewens dat hij lang genoeg zou leven om de overdracht mee
te maken, maar hij overleed in februari op 92-jarige leeftijd. Zijn
weduwe Zhuo Lin en dochters Deng Nan en Deng Rong waren wel onder de
eregasten. Om de Chinezen in te peperen wat er mis is met hun politieke
systeem hadden de Britten ook gesuggereerd dat Thatchers mede-ondertekenaar van 
het Brits-Chinese akkoord van 1984,
ex-premier Zhao Ziyang, aanwezig zou zijn. Zhao, die ijverde voor een
vreedzame oplossing van de bloedig onderdrukte studentenrebellie, werd
in 1989 afgezet. De Chinezen wezen de Britse suggestie verontwaardigd
van de hand.
In een korte toespraak onderstreepte Jiang gisteravond de principes voor
Hongkongs hereniging met de Volksrepubliek: een hoge graad van autonomie
op basis van het principe 'een land - twee systemen'. Jiang bevestigde
tevens dat de grondwet voor de SAR, de Basiswet, ten volle de rechten en
vrijheden van de bevolking van Hongkong zal beschermen, inclusief
vrijheid van meningsuiting, persvrijheid, vrijheid van vereniging en
vergadering en demonstratie.
Nadat Chinese militairen de rode vlag met vijf sterren van de Chinese
Volksrepubliek hadden gehesen, hees een detachement van de Hongkongse
politie de standaard van de SAR, een gestileerde Bauhinia bloem (uit de
Christusdoornfamilie) op een rood veld. Volgens de Basiswet is de
politie van Hongkong en niet het Chinese leger verantwoordelijk voor
openbare orde en interne veiligheid in Hongkong. In een tweede
toespraak, vanmorgen tijdens de feestelijke viering van de vestiging van
de SAR, herhaalde Jiang dat China zich niet zal mengen in de interne
aangelegenheden van de SAR en dat Hongkong vrij is ,,een democratisch
systeem te ontwikkelen dat past bij de locale werkelijkheden''. Hij
bedoelde hiermee kennelijk dat, zoals reeds in de Basiswet vastligt,
Hongkong in 2007 een volledig rechtstreeks door de bevolking gekozen
uitvoerende en wetgevende macht zal hebben. Terwijl de Britse regering
gisteravond een banket aan 4.000 gasten, onder wie minister van Mierlo
aanbood, had een eerste eenheid van 509 man van het Chinese
Volksbevrijdingsleger posities in Hongkong ingenomen ter bescherming van
de Chinese topleiders. De Britse regering was hier
aanvankelijk fel tegen gekant en wilde de troepen pas om middernacht,
het formele einde van de Britse soevereiniteit binnenlaten, maar de
Britten weken ten slotte voor Chinese druk. Vanmorgen om zes uur lokale
tijd is de hoofdmacht van het Chinese leger in drie landkonvooien van
samen 500 voertuigen, helikopters en een vlooteskader van 10 schepen met
in totaal 4.000 man Hongkong binnengekomen. Ondanks de stromende regen
werden de troepen door duizenden mensen met slingers, bloemen,
spandoeken en drakendansen verwelkomd. Onder de 500 voertuigen waren ook
21 pantservoertuigen. De Britten hebben fel tegen het hele militaire
machtsvertoon, maar vooral tegen de pantservoertuigen geprotesteerd
omdat die geen rol te vervullen hebben in de defensie van Hongkong en
mogelijk tegen rellen en onlusten zullen worden ingezet. China heeft de
Britse protesten weggehoond: het bedoelt het machtsvertoon wellicht
alleen als een gespierde demonstratie van hervatte
soevereiniteit na de 19de eeuwse nederlagen en vernederingen door de
Britten. De historische kringloop van vernedering naar fiere, herstelde
trots werd gisteravond na de soevereiniteitsoverdracht compleet. Inzake
het meest omstreden aspect van de overdracht, de Voorlopige Wetgevende
Raad, dreef China tegen drie jaar wanhopig Brits en te elfder ure ook
Amerikaans verzet volledig zijn zin door. Na de beeuml;diging van Tung
Chee-hwa als Chief-executive van de SAR door premier Li Peng
werden de Uitvoerende Raad en de SAR-regering en onmiddellijk daarna de
Voorlopige Wetgevende Raad beeuml;digd. Het wegwandelen van premier
Tony Blair, minister Cook en diens Amerikaanse ambtgenoot Madeleine
Albright viel niet eens meer op; de overige Europese ministers bleven
zitten. De Voorlopige Raad begon meteen zijn eerste zitting en nam de
'Herenigingswet' aan die, hoewel het al na drieeuml;n 's morgens was
wetten van kracht verklaarde die de afgelopen maanden door de 'illegale' voorgaa
nde raad waren aangenomen. Daaronder waren
de nieuwe restricties op demonstratie-vrijheid. De grote paradox was dat
leden van de Voorlopige Raad Martin Lee en diens Democratische Partij
bedankten voor hun demonstratie vanaf het balkon van het gebouw van de
Wetgevende Raad omdat nu de hele wereld kon zien dat het met de
restricties op demonstraties in Hongkong best meeviel. Martin Lee's
demonstratie had als tweeledig devies: 'Ondersteun (China's)
soevereiniteit - Vecht voor Democratie'. Voor duizenden journalisten had
deze demonstratie het moment suprme moeten worden omdat Lee had
verzekerd dat hij desnoods met een ladder op het balkon van het gebouw
zou klimmen. Maar alles was soepel en op compromis gericht. De
voorzitter van de Voorlopige Wetgevende Raad, Rita Fan, had de
veiligheidsdienst van het raadsgebouw opgedragen Martin Lee te overreden
om het balkon niet te betreden, maar dat lukte niet en Lee kon gewoon
zijn gang gaan. In zijn toespraak vroeg Lee de
retorische vraag waarom de Hongkong-Chinezen zo'n hoge prijs moeten
betalen om weer een deel van China te worden, namelijk het verlies van
democratie? Hoewel hij meer, niet minder democratie eiste, was zijn
toespraak gericht op samenwerking met de nieuwe soeverein, niet op
confrontatie. Doelend op de verkiezingen van volgend jaar mei verzekerde
Lee: ,,Wij zullen terugkeren''. Het meest indrukwekkende en meest
emotionele deel van de overdracht in termen van pracht en praal was het
grotendeels verregende, maar niettemin briljante en kleurrijke Britse
afscheid gisteren. Met een spectaculair varieacute;t&eacute; van
traditionele Chinese dansen, opera en drie militaire bands, waaronder de
Ghurka's, werd waarlijk een tijdperk afgesloten. De zeer
geeuml;motioneerde Patten gaf op welsprekende wijze zijn evaluatie van
155 jaar kolonialisme. ,,Nu het Britse bestuur eindigt, geloof ik dat
wij het recht hebben te zeggen dat het de bijdrage van onze natie was de
bouwsteigers te leveren die de bevolking van Hongkong
in staat stelden om omhoog te klimmen. De rechtsstaat, een onkreukbare,
soepele regering, de waarden van een vrije maatschappij, het begin van
vertegenwoordigend bestuur en democratische verantwoordingsplicht.'' In
een laatste steek onder water aan het adres van China besloot Patten:
,,Nu moeten de Hongkongers zelf Hongkong regeren. Dat is de belofte. Dat
is het onontkoombare lot.'' Enige uren later voer het Britse koninklijk
jacht Britannia met prins Charles en Patten de onder vuurwerk fonkelende
Victoria Bay uit. Het was een gebeurtenis van monumentaal historisch
gewicht.  Maar voor de media was het een non-event. Alles verliep
perfect. Er ging niets mis en er gebeurde niets onverwachts. Politiek
commentator Michael DeGolyer zei vanmorgen: ,,Het ging zo slecht voor
journalisten dat zij niets deden dan elkaar te interviewen.'' 
