Pietje Bell waakt over de sport
Door onze redacteur GUUS VAN HOLLAND 
Het gezicht van Studio Sport staat
somber. Morgen gaat de zender Sport7 de lucht in, dan zal voetbal op
televisie de toon zetten. Mart Smeets is er niet voor gevraagd en
beschouwt dat als een groot compliment. Hij blijft bij NOS Studio Sport.
Maar hij maakt zich zorgen. Want de verdwazing is in volle gang.
 
Praat met hem over ,,lekkere muziek'' en hij droomt weg. In zijn
nachtelijke radioprogramma is er de gewone Mart Smeets, die zich niet
overgeeft aan cynische klemtonen, gewetensbezwaren en uitbundige
basketbal- en wielerverslagen, maar een man die ingetogen geniet van
blues, rock en country. Aan de tafel van het cafeacute; gaan bier en
sigaretten driftig rond en vallen zware woorden over pure sport en
ethische normen. Zijn oog voor sportieve uitwassen wordt bevestigd
wanneer meisjes in een kort broekje op rollerskates het lokaal
binnenrijden: ,,We kijken nu naar een nieuwe olympische sport''.
Sport en amusement is een twee-eenheid die recent in hevige mate op de
televisie is geweest. ,,In Atlanta was er een braderie, waar toevallig
ook aan sport werd gedaan'', herinnert de presentator zich. ,,En in de
Arena was het een openingsfeest waar toevallig Ajax speelde. Ik moet
toegeven dat ik luidkeels heb meegezongen met Malle Babbe van Rob de
Nijs. Maar ik heb er verder wel bij gestaan met het idee: Much ado
about nothing. Ik weet waarom ik daar sta, ik doe mijn werk en het
is mijn rol omdat ik dat kan. Meer betrokkenheid heb ik niet.''
Sport is het mooiste in zijn pure vorm, weet Smeets. ,,Vier camera's,
een enkele slowmotion en gewoon laten zien wat er gebeurt. Een man erbij
die er wat van weet en commentaar geeft. Door de jaren heen zijn daar
dingetjes omheen gekomen. Dat heeft een vlucht genomen na het EK voetbal
in 1988, door die gesprekjes tussen Kees Jansma en Rinus Michels. Dat is
een doorbraak geworden in het kijkje achter de schermen. Toen zijn we
het Tour de France-journaal gaan maken. Dat breidde zich weer uit tot
olympische journaals en EK-journaals. Het wordt steeds meer wat erbij
komt. Dat vond zijn tot nu toe grootste explosie in de opening van de
Arena, waarin Studio Sport Gordon, Borsato en Willeke Alberti laat zien.
,,De NOS had ook kunnen volstaan met uitzending van de wedstrijd
Ajax-Milan: Ajax verliest met 3-0, Louis van Gaal hoe zit dat nou, dat
was het. Maar die hele toestand zit dan weer in het pakket. Ja, zo wordt
het amusement. Straks wordt uitzondering regel. Dan laat Sport7 bij de
opening van het Fujifilm-stadion Guus Meeuwis zien. Je moet je wel
afvragen waarom je die toestanden uitzendt. Doe je dat omdat je sport
wilt laten zien of omdat je mensen aan de buis wilt houden.''
Om misverstanden te voorkomen: ,,Dat doen ze niet in Amerika. Een
honkbalwedstrijd is een honkbalwedstrijd. Wij in Europa hebben de
neiging de klant van alles te bieden en dus ook amusement binnen te
halen. Als je naar NBC kijkt, krijg je een goede honkbalwedstrijd met
commentaar van mensen die er wat van weten. Dan hoeft er geen Borsato of
Gordon bij om nog meer kijkers te trekken. Wij bieden nu wel amusement
om klantvriendelijk te zijn. Tijdens de Olympische Spelen vroeg collega
Reitsma: Wat is nu belangrijker, de sport of die interviewtjes er
omheen, zoals met die leuke linkshalf van de Nederlandse hockeyploeg?''
Ter relativering: ,,Misschien zijn wij van een oude generatie en vinden
mensen van nu het wel leuk om dat babbeltje te horen. Toch denk ik dat
de pure vorm altijd wint. Ajax-Feyenoord wil ik alleen maar zien. Van
Gaal en Haan heb ik daar niet bij nodig. Ik kan zelf beoordelen hoe dat
zit. Ik geef toe dat het gezicht van Haan of Van Gaal interessant kan
zijn. Dan moet je wel 2.500 gulden meer investeren om een camera tussen
de dug-outs te zetten. Kun jij je uit de jaren zeventig plaatjes
herinneren van Happel en Michels op de bank?''
Smeets geeft toe dat de emotie van volleybalcoach Alberda na de
olympische volleybalfinale nieuwswaarde heeft. ,,Ja,
dat voegt iets toe. Maar we gaan steeds meer dingen vinden om toe te
voegen. We werken nu met teasers. Een week voordat we een
uitzending hebben, gaan we dat er bij de kijkers al instampen.
Dramatische beelden, bombastische muziek en let op: woensdagavond
Nederland-Ierland op de NOS. Om zoveel mogelijk kijkers te halen. Zoals
de vier presentatoren en Jansma dagelijks in beeld verschijnen om
Nederland te waarschuwen dat Studio Sport nu op zondag kwart over negen
begint. Bob Spaak, mijn leermeester twintig jaar geleden bij Sport in
Beeld, zou geroepen hebben: Zijn jullie gek geworden! Er komen nog
billboards met onze koppen erop, net als bij Sport7.''
Hij vind het ,,natuurlijk vervelend'' dat de NOS het
eerstvertoningsrecht van voetbal heeft moeten afstaan aan Sport7. ,,Maar
concurrentie werkt prikkelend. Het is oppassen dat er niet te veel van
hetzelfde komt. Voor dit land is er al te veel op televisie. Bezopen,
zoveel televisie voor zo weinig mensen. Wat gaat er in godsnaam
gebeuren? Uren en uren voetbal uitzenden. Er komt natuurlijk een
verzadigingspunt. Okeacute;, ik wil wel aannemen dat
de NOS al een beetje te ver is gegaan met voetbal, maar nooit heel erg
te ver. We hebben de loper uitgelegd voor de KNVB, maar het is nooit eng
en te veel geworden. Wij hebben nooit hele lange samenvattingen gedaan
van wedstrijden die je in zes minuten kunt doen.''
,,Wij hebben te veel aandacht aan voetbal besteed en daardoor de andere
sporten enigszins laten lopen. We hebben geprobeerd voetbal te kietelen
en de KNVB te vriend te houden en van de andere sporten nog een beetje
mee te pikken. Dat heeft alleen de kwantiteit vergroot. Maar wat nu gaat
gebeuren bij Sport7 lijkt op het bevredigen van de KNVB. Voor de NOS is
sport de kurk waar alles op drijft. Dus was het van groot belang dat er
nog voetbal uitgezonden kan worden. Die sublicentie voor voetbal is
gretig binnengehaald hoor.''
Concessies doen kost veel moeite. ,,Ik hou er niet van voetbal te
kietelen. Ik hou niet van met de stroom meezwemmen. Dat is zo makkelijk.
Maar Kees Jansma heeft in zijn functie van baas alle registers open
moeten trekken om het voetbal bij zich te houden. En ik denk dat hij ook
zal zeggen dat hij daar te ver in is gegaan. Ik vind
niet dat wij een knieval hebben gemaakt, maar we waren al bijna op onze
knieeuml;n.''
Hij verwijst naar zijn periode als beginnend televisiejournalist. ,,Het
bestond niet in de tijd van Bob Spaak dat we ons decor zouden aanpassen
voor de Amstel Cup. Maar de tijd verandert wel. En is het dan nog goed
volgens de wet van Spaak te leven? Dat waren hele zuivere journalistieke
wetten. Maar wij kunnen niet op een eiland gaan leven en zeggen: wij
doen niet aan commercie. Je moet concessies doen. Zie onze samenwerking
met het ABN/AMRO-tennistoernooi. Dat was onder Spaak niet gebeurd. Maar
als je op een eiland leeft, krijg je geen eten en drinken.''
Toch is Smeets een beetje meegegaan met de tijd. ,,Je moet wel. Maar die
mate waarin dat bij de NOS vaak is gegaan, daar heb ik moeite mee en bij
ons iedereen. Reitsma kan daar buitengewoon prachtig over mopperen. Maar
die heeft ook het vak geleerd in die jaren van Spaak. Prachtig, dat we
nog zo'n vent hebben. Laten ze bij Sport7 maar eens iemand vinden die zo
koel, beredeneerd en goed commentaar kan leveren. Daar
doen ze tien jaar over.''
Hij noemt het kenmerkend dat niemand van de NOS-verslaggevers naar
Sport7 is gegaan. ,,Alleen een enkeling van de beeldbandmontage, een
secretaresse of iemand die bij ons aan het plafond zat. Ze zijn bijna
bij iedereen van de vijftig medewerkers geweest. Niet bij mij. Dat is
het grootste compliment wat ze je kunnen maken. Ik heb gezegd: Als ze je
vragen moet je over jezelf nadenken, dan denken ze dat je inpasbaar bent
en in hun formule kunt werken. Een kopie van Studio Sport maken ze niet.
Dat zou toch een zwaktebod zijn.''
Wat Sport7 verzuimd heeft, meent Smeets, is een zwaargewicht journalist
in dienst te nemen, iemand die de lijn uitzet. ,,Ze missen mensen die
vijftien jaar in de tv-sportjournalistiek zitten en kunnen uitmaken wat
goed is en wat niet goed is. Ze missen een journalistiek geweten. Ik heb
tegen mijn collega's gezegd: jongens, als ze bij je komen, maak het
bespreekbaar. Er werden grappen over gemaakt: Wat moet je verdienen om
daar te willen werken? Een miljoen werd gezegd, jaja.''
Welke toon kiezen ze bij Sport7? ,,Wordt die gedragen door een sterke
beeldvoering, door de begeleidende teksten of door presentatoren? Bij
ons is daar een balans in. Dat komt door ervaring. Ik merk al aan Jack
van Gelder dat hij inbindt. Ik heb dat programma van fiets 'm erin, duw
'm erin en glij 'm erin met afgrijzen gadegeslagen. Jack schreeuwt niet
meer zo heel erg. Bij Sport7 nemen ze waarschijnlijk wel verslaggevers
met stemverheffing.
,,Het beste zou zijn dat mensen die bijvoorbeeld graag voetballen zien
naar Sport7 kijken, die wielrennen willen naar de NOS kijken en voor
tennis naar RTL overschakelen. Zo is dat in Amerika met CBS, NBC en ABC.
Maar daar zijn de sporten in Nederland te klein voor, daar kun je niet
van leven. Maar dan krijg je wel uitzendingen van sport in zijn pure
vorm. Als Sport7 dat zou kunnen, zijn ze van een groot probleem verlost.
Maar zolang ze niet beschikken over Lindenberg en Marks, de beste
voetbalregisseurs van Nederland, wordt het niks.''
De NOS gaat moeilijke tijden tegemoet, beseft Smeets. Verdieping en
verbreding van de sport is een uitdaging die hij graag aangaat. Maar is
er wel belangstelling voor vraaggesprekken van een kwartier? ,,Nu hebben
we al problemen om het Sportjournaal te vullen. Een minuut interview met
de nieuwe linkshalf van Veendam en dan, net als bij de
commercieuml;len, negentien onderwerpen in een half uur. Dat kan toch
niet? We moeten sport niet belangrijk maken. Stel je voor wat die
sporters meemaken, al die camera's, microfoons en journalisten. Tegen
wie zeg ik wat. Schaatscoach Krook eiste duidelijkheid. Hij wilde van de
NOS weten wie de interviews deed. Van Gaal schermt zijn spelers af van
de media. Die man heeft onzettend gelijk. Mag een sportman of trainer
asjeblieft zelf uitmaken met wie hij spreekt.''
Met zoveel media en zoveel belangen bestaat het gevaar voor
'supportersjournalistiek', beseft Smeets. ,,Journalisten die gaan likken
uit angst uit de gratie te vallen. Als je je gaat overleveren aan de
voorkeur van de clubs en hun bestuurders, moet je stoppen. Er wordt
gesuggereerd dat er geknipt wordt in beeldbandopnames. Nou, als ik dat
moet gaan doen, ben ik weg. Huijbregts heeft als bestuurslid van de KNVB
tijdens onderhandelingen met de NOS eens gezegd dat hij niet wilde dat
Smeets het voetbal presenteerde. Zo gaat dat. Ik las dat Van Praag, de
voorzitter van Ajax, de knop delete wil indrukken wanneer Reitsma
Ajax verslaat. Ik was verbijsterd. Een weldenkend mens zegt zoiets
niet.''
Een oudere Pietje Bell noemt hij zichzelf. ,,Af en toe badinerend over
sport doen, kijkers op het verkeerde been zetten, dat houdt mensen
wakker. De voetbalbazen in Nederland hebben zich er niet of nauwelijks
om bekommerd hoe voetbal gebracht moet worden. Dat is een belediging
voor mensen die serieus met hun sport bezig zijn. Ik word boos wanneer
mensen de kijkcijfers erbij halen. Het kan me niet schelen hoeveel er
kijken als het product maar goed is. Maar misschien heb ik het mis.
Misschien doet Sport7 het goed als ze meegaan met de vaart der snelle
volkeren, met de MTV-jeugd, met alles wat mooi en prachtig is en de
negatieve tendenzen negeert. Ik betwijfel het. Zonder een journalistiek
geweten is het gauw over. Pure sport dient te winnen.''
