


Experiment op Mars





AARDE EN MENS zijn weer wat minder bijzonder, als er inderdaad leven op
Mars is, of is geweest. De mogelijke ontdekking van buitenaards leven
past in een lang proces van intellectuele ontmanteling van de eigen
uniekheid. De Europese mens verloor zijn unieke positie als uitverkorene
van God toen door Columbus' reizen indianen werden ontdekt die niets van
de God van de Bijbel wisten en ook niet in staat waren geweest daar
kennis van te nemen. De aarde stond op gezag van de kerk honderden jaren
in het middelpunt van het heelal, maar 450 jaar geleden maakte
Copernicus' werk daar een einde aan: de aarde draait met andere planeten
om de zon. Later bleek ook de zon niet uitzonderlijk, maar slechts een
ster in de periferie van een melkwegstelsel, temidden van miljoenen
andere. Darwin maakte daarna aannemelijk dat de mens als soort niet
uniek is, maar met andere diersoorten gemeenschappelijke voorouders
heeft. En Freud vond dat we zijn overgeleverd aan krachten in onszelf
waar we geen vat op hebben. In onze eeuw nam de moleculaire biologie een
enorme vlucht, waardoor aannemelijk is dat er behalve moleculen en hun
onderlinge reacties niets nodig is om een mens te laten leven, werken en
denken. Zelfs het ontstaan van leven is beschreven als een moleculair
proces. Het is een kwestie van onderling botsende en reagerende
moleculen in een oersoep of op een stenig oppervlak, waaruit langzaam
maar zeker gecompliceerde moleculen ontstaan die samenwerken op een
manier die wij - volgens onze normen - leven noemen.

Nu onze instrumentele ogen steeds scherper en onze oren spitser zijn, en
de aardse ruimteschepen de meeste planeten in ons zonnestelsel van nabij
hebben bekeken, heeft het speuren naar buitenaards leven serieus
gestalte gekregen. Er zijn ook veel berekeningen gedaan over de kans dat
op een andere planeet leven ontstaat. De uitkomsten van die berekeningen
worden beiuml;nvloed door veel onzekere factoren. Het blijft daarom
ongewis. Maar dat op de enige buurplaneet waarop leven mogelijk werd
geacht nu ook sporen van meer dan 3,5 miljard jaar geleden zijn gevonden
die op leven wijzen, betekent dat de kansen misschien altijd wel te laag
zijn ingeschat.  




HET IS EEN TEKEN des tijds dat velen kritisch reageren op de boodschap
van de NASA en het enthousiasme van de onderzoekers en niet te vergeten
van president Clinton. De NASA heeft de laatste jaren al vaak
wetenschappelijke resultaten gepresenteerd precies op het moment waarop
de politiek over de  NASA-budgetten moest besluiten. Het is moeilijk te
geloven dat de NASA nu eens zonder pr-oogmerk zou hebben gehandeld, maar
voor de organisatie pleit dat de onderzoeksresultaten dit keer in het
gezaghebbende tijdschrift Science verschijnen. Natuurlijk heeft de  NASA
belangen. De twee eerstvolgende Marsverkenners staan klaar, maar de NASA
wil graag een mens op Mars en daarvoor is nog veel geld nodig in een
tijd waarin ernstig op het budget van de organisatie is bezuinigd.
President Clinton kan in de maanden van zijn herverkiezingscampagne een
aanlokkelijk buitenaards doel wel gebruiken. Het is een prachtige
gelegenheid om zich visionair op te stellen zonder de problemen in de
Amerikaanse samenleving te hoeven oplossen. Maar de vraag is of het
publiek zich nog laat afleiden. In de jaren zestig en zeventig zijn de
Amerikaanse ruimtevaartprogramma's gebruikt voor een duidelijker doel:
het aantonen van de overmacht van de VS op de Sovjet Unie.

Clinton spreekt van een groot programma om een bemande missie naar Mars
te organiseren. De eerste sporen van buitenaards leven zijn echter niet
op Mars maar op Antarctica gevonden. Voldoende geld voor het
meteorietenzoekprogramma op de Zuidpool kan ook al veel opleveren en is
veel goedkoper.

ALS ER INDERDAAD leven op Mars is geweest, hoort die vondst tot de grote
ontdekkingen van deze eeuw. Maar het is de vraag of het definitieve
bewijs deze eeuw nog wordt geleverd. De steen is niet door een
Marslander opgehaald, maar is 15 miljoen jaar geleden door een
asteroiuml;de uit Mars geslagen en lag al 13.000 jaar op Antarctica in
het ijs. Zouden niet alle sporen van leven verbrand zijn toen de
meteoriet de dampkring binnenviel? Is de gevonden combinatie van sporen
van microfossielen met bepaalde organische en anorganische moleculen die
door levensvormen kunnen zijn uitgescheiden echt niet op de aarde
ontstaan? Is de steen met levenssporen niet eerst van de aarde naar Mars
gereisd en toen weer teruggekomen, zodat we naar de resten van vroeg
aards leven kijken? Is wellicht het vroege aardse leven eerst naar Mars
uitgezaaid? Collega-onderzoekers schatten de kans op een juiste
conclusie op 70  90 procent. Besliste tegenstanders hebben zich nog niet
aangediend, maar vaak wordt de uitspraak 'buitengewone vondsten vergen
buitengewoon goede onderbouwing' aangehaald, en daaraan is nog niet
voldaan.

En wat betekent leven op Mars bijvoorbeeld voor het christendom? Heeft
God zijn aandacht naar een andere planeet verplaatst, een paar miljard
jaar geleden? Liep op Mars iets mis en is hij op aarde opnieuw begonnen?
Vragen genoeg. Maar voorlopig geldt: eerst de feiten, en dan de moraal.
Echt uniek waren we toch al niet meer.











