


Verbod op gifgas





HET WAS EEN   mooie overwinning voor president Clinton deze week toen de
Senaat na lang te hebben tegengesputterd het verbod op chemische wapens
(gifgas) goedkeurde. Dit petekind van de Republikeinse presidenten
Reagan en Bush was langzamerhand en paradoxalerwijs gedegenereerd tot
een werktuig in handen van de tegenwoordige Republikeinse meerderheid om
de Democraat Clinton verder in moeilijkheden te brengen. De president
had anderzijds zijn prestige aan het betrokken wetsontwerp verbonden.
Maar een internationaal verbod op chemische wapens is iets anders dan
een schandaal over beweerde onwettige steun aan een verkiezingscampagne.
Voldoende senatoren hebben bijtijds begrepen dat zij bezig waren
Amerika's geloofwaardigheid op het spel te zetten.


Dat wil niet zeggen dat alle tegenargumenten slechts deel uitmaakten van
een politiek steekspel. De houdbaarheid van verdragen over strategische
wapens is sterk afhankelijk van de controleerbaarheid egrave;n van de
bereidheid van de ondertekenende landen om hun verdragsverplichtingen na
te komen. De verdragen over vermindering van de strategische
atoomarsenalen voldoen goeddeels aan die voorwaarden. De ontwikkelingen
in de infrastructuur zijn vrij eenvoudig te volgen. Het aantal
ondertekenaars is beperkt tot twee: Rusland, in rechten en plichten
opvolger van de Sovjet-Unie, en de VS.

DE SFEER   van de chemische wapens is een heel andere. Zij zijn wel eens
de atoomwapens van de armen genoemd. De dreiging dat Irak tijdens de
Golfoorlog zijn chemische arsenaal zou inzetten tegen Israel, Turkije of
Saoedi-Arabieuml;, confronteerde die landen met een totdantoe onbekend
risico. Dit compliceerde de bevrijding van Koeweit door de geallieerden
aanmerkelijk. Wil een verdrag tot uitbanning van chemische wapens zin
hebben, dan moet kunnen worden gerekend op de naleving door de
ondertekenaars. De vrees in de Amerikaanse Senaat dat de VS een middel
uit handen zouden geven dat onverhoopt tegen Amerikaanse troepen kan
worden ingezet, was reeuml;el.

Hoewel er geen waterdichte garanties zijn tegen wangedrag van
ondertekenaars en niet-ondertekenaars in de toekomst, mag de uitspraak
van de Senaat als een belangrijke stap naar normalisering van de
internationale verhoudingen worden begrepen. De druk op de Russische
Doema om het Amerikaanse voorbeeld te volgen is toegenomen. Van de 163
ondertekenaars hebben er nu 75 het verdrag, dat op 29 april aanstaande
van kracht wordt, geratificeerd. Maar zonder de steun van de VS en
Rusland zou het akkoord een doodgeboren kind zijn geweest. Van het
Senaatsbesluit hing veel af.

MET HET   verdrag tot uitbanning van chemische wapens wordt de lijn
doorgetrokken van de wapenbeheersingsakkoorden uit de afgelopen
decennia. Het verdrag kan worden gezien als complementair aan het
zogenoemde non-proliferatieverdrag dat de verspreiding van kernwapens
verbiedt buiten een vijftal erkende atoommogendheden. Die vergelijking
toont tegelijkertijd de zwakte en de sterkte van dit soort
overeenkomsten. De verdenking bestaat dat een aantal landen het
non-proliferatieverdrag schendt en ondanks ondertekening toch kernwapens
heeft ontwikkeld, al dan niet met steun van erkende atoomstaten. Maar
verdragen bieden de internationale gemeenschap een handvat tot ingrijpen
en correctie. Irak kon na zijn nederlaag overtuigend onder
internationale curatele worden geplaatst, juist omdat dat land zijn in
vrijheid aangegane verplichtingen niet was nagekomen.

Het systeem van internationale afspraken, waaronder die over
wapenbeheersing,  heeft grote tekortkomingen, maar het is toch ook een
dam tegen de totale anarchie. Het verbod op het gebruik, de
ontwikkeling, de vervaardiging en de opslag van chemische wapens en de
componenten daarvan vormt een
extra waarborg tegen de inzet van wapens ter massale vernietiging. Dat
feit is het waard om te worden opgemerkt.










