


De twee van Helsinki





DE TOPBIJEENKOMST in Helsinki tussen de presidenten Clinton en Jeltsin
is een succes geworden. Niet omdat belangrijke doorbraken zijn bereikt,
maar omdat beide leiders hebben besloten de samenwerking te intensiveren
- ondanks de diepgaande meningsverschillen die zijn blijven bestaan. Met
een agree to disagree lijkt het voornaamste agendapunt, de
uitbreiding van de  NAVO , te zijn geneutraliseerd. De uitbreiding zal
worden ingesponnen in een cocon van afspraken over de Europese
veiligheid die de Russen weliswaar niet helemaal gerust zullen stellen,
maar waarmee zij waarschijnlijk zullen kunnen leven. Hoe die afspraken
er precies uit moeten zien zal onderwerp zijn van verder overleg tussen
Rusland en de  NAVO.


De risico's zitten in de goede voornemens. Clinton heeft verschillende
verlangens van zijn gesprekspartner op economisch gebied willen
honoreren. Maar veel meer dan toezeggingen heeft hij Jeltsin niet kunnen
doen. Anderen zullen straks meebeslissen. Van zijn kant heeft het
Russische staatshoofd zich opnieuw verbonden om  START-2 , de
overeengekomen reductie van nucleaire wapens, door de Doema te loodsen.
( START-2  werd in januari 1993 door Clintons voorganger, Bush,
getekend). Onmiddellijk daarna moet overleg over START-3  beginnen. Maar Jeltsin
 zal de aanzienlijke weerstand in het hem
vijandige Russische parlement moeten zien te overwinnen om zijn aandeel
in de overeenkomst gestand te kunnen doen.





CLINTON BEZIGDE na afloop van het beraad superlatieven als great
en fine om de stemming van hemzelf en Jeltsin te
definieuml;ren. Die stemming zat er al in tijdens de eerste fotosessie
en het door de Finse president aangeboden diner donderdagavond. De
indruk werd gevestigd dat oude vrienden - long time no see
- elkaar in de armen vielen, hoewel dat figuurlijk moest worden
opgevat. Jeltsin is al te grote fysieke uitbundigheid nog steeds
ontzegd, Clinton zat er na zijn val wat ongemakkelijk bij. Maar beiden
hadden er belang bij te tonen dat ze de toestand onder controle hebben.
De top was niet in de laatste plaats bedoeld om het eigen leiderschap te
onderstrepen. De onderlinge afhankelijkheid op dat punt liet kennelijk
geen gemelijkheid toe.

Jeltsin van zijn kant heeft duidelijk gemaakt niets te zien in een
Atlantische troepenmacht aan de eigen grenzen. (Clinton erkende
ruiterlijk dat zijn gesprekspartner de uitbreiding ,,een vergissing''
had genoemd.) De Amerikaanse president had voor de zoveelste keer
onderstreept dat de  NAVO  niets van dat alles van plan is. Eerder is
gezegd dat geen nucleaire wapens en geen vreemde troepen op het
grondgebied van nieuwe  NAVO -leden zullen worden gestationeerd. De
nieuwe veiligheidsstructuur moet zijn beslag krijgen in een NAVO -Russisch handv
est en in aanpassingen van het Verdrag over
conventionele strijdkrachten. Die aanpassingen zullen het karakter
moeten krijgen van een garantie dat Rusland ongewenste ontwikkelingen
bespaard blijven. Clinton hield vol dat de  NAVO  niet anders wil dan
ook het Russische veiligheidsbelang dienen.


WERKEN AAN de opening voor Rusland van verschillende internationale
economische organisaties moet de  NAVO -pil vergulden. Genoemd zijn de
Club van Parijs (van crediteurenlanden), de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling, de Wereld Handels Organisatie en de G-7.
De G-7 komen in juni in Denver bijeen en de groep zal, zo zei Clinton,
van nu af aan de Top van de Acht heten. (Een andere Amerikaanse bron
verklaarde dat de Zeven rijkste industrielanden in besloten kring
economisch overleg kunnen blijven voeren.)

Beide staatshoofden hebben in een gezamelijk document kennis genomen van
de voortgang die Rusland heeft geboekt naar een volwassen markteconomie.
Particuliere investeringen in Rusland ter waarde van vier miljard dollar
zullen worden bevorderd. Aangenomen mag worden dat Jeltsins met
hervormers versterkte nieuwe kabinet Washington vertrouwen inboezemt.
Verdere succesvolle hervormingen zijn noodzakelijk, ook om de
voorgenomen opneming van de Russische Federatie in de genoemde
internationale organisaties mogelijk en aanvaardbaar te maken.





IN DE AANLOOP naar Helsinki ontstond iets van de spanning die eigen was
aan de topbijeenkomsten in de eindfase van de Koude oorlog. Het
Russische verzet tegen de  NAVO-uitbreiding plaatste de veiligheidsproblematiek 
weer in het centrum van
de publieke belangstelling. Tegelijkertijd is Rusland op velerlei
terreinen de vragende partij geworden. Jeltsins langdurige ziekte na
zijn verkiezingszege van vorig jaar deed in het Kremlin een
machtsvacuuuml;m ontstaan, maar Washington bleef er hardnekkig van
uitgaan dat dit slechts tijdelijk zou zijn. Met de verjonging van zijn
regering heeft de Russische president willen onderstrepen dat het
vacuuuml;m is opgevuld. Jeltsin is terug van weggeweest. Al zijn
bezoekers van de afgelopen tijd hebben verklaard overtuigd te zijn van
Jeltsins herstelde vermogen de dingen naar zijn hand te zetten.

Open blijft toch de vraag of de twee staatshoofden de elkaar gedane
beloften zullen kunnen nakomen. Jeltsin heeft van de Amerikanen
wisselgeld meegekregen om de oppositionele krachten in eigen land, die
hem van uitverkoop van Ruslands belangen beschuldigen, over de streep te
trekken. Als hij daarin slaagt krijgt Clinton materiaal in handen
waarmee het Congres kan worden overtuigd dat een nieuw Rusland geen
hersenschim meer is. De weg die Reagan en Bush destijds samen met
Gorbatsjov zijn ingeslagen kunnen Clinton en Jeltsin dan samen
vervolgen.










