


De pest in





MINISTER VAN AARTSEN van Landbouw had gehoopt samen met de
varkensmesters de dans van een Europees exportverbod te kunnen
ontspringen. Enkele uren voor de Europese Commissie, op advies van het
permanent comiteacute; van veterinaire deskundigen, het exportverbod
voor levende varkens oplegde, meende hij nog dat Nederland al het
mogelijke had gedaan en dat dit genoeg was.


Nu de hardheid die de Commissie tegen de Britten met hun
gekkekoeienziekte aan de dag heeft gelegd Nederland treft, toont de
bewindsman zich verbijsterd.

Er staat veel op het spel. Anders dan bij de gekkekoeienziekte gaat het
niet om de gezondheid van de consument. Maar de gevolgen in geld van een
grensoverschrijdende epidemie onder de Europese varkensstapel
rechtvaardigen de grootst mogelijke voorzichtigheid. Daarnaast spelen
binnen de EU nog nationale belangen. Als een exportverbod een veel
producerend en exporterend land treft, kan de eigen concurrentiepositie
worden verbeterd. Toch zou op termijn ook de vaderlandse varkensexport
meer te lijden hebben van een niet meer te beteugelen verspreiding van
de pest dan van een tijdelijk exportverbod. Nederland voert jaarlijks
voor meer dan vijf miljard gulden aan varkens en varkensvlees uit. In
heel Europa bestaan grote vleesstromen.


HET GEVAAR voor verspreiding van besmettelijke infectieziekten is groot.
Inperking van de ziekte, en beter nog uitroeiing van de ziekte die de
veestapel bedreigt, is noodzakelijk. Bij varkenspest is ervoor gekozen
om een al jaren bestaand en betrouwbaar vaccin tegen de ziekte in de
Europese Unie niet te gebruiken. Tot 1983 was vaccinatie van alle
varkens in Belgieuml; bijvoorbeeld nog verplicht. Maar om economische
en handelsredenen heeft men de vaccinatie van de EU-varkensstapel
inmiddels verboden. Vaccinatie maskeert namelijk het virus, waardoor
niet meer snel te achterhalen is of geeuml;xporteerde varkens besmet
zijn met het varkenspestvirus.

Vaccinatie van alle Nederlandse varkens zou jaarlijks tientallen
miljoenen guldens kosten. De ziekte bestrijden met uitroeiing van
besmette en zieke dieren en de varkens in de omgeving, gevolgd door
schadeloosstelling van de getroffen boeren, is goedkoper zolang het
uitbreken van de ziekte beperkt blijft in frequentie en omvang. Over een
reeks van jaren gemeten slaat in Nederland de balans ruim door ten
gunste van het nu gevolgde ruimingsbeleid.

De consequentie is dat we nu en dan beelden zien van 'geruimde' varkens
die door grijpers in containers worden geworpen. Maar het aantal van
30.000 dieren die voorlopig worden afgemaakt is nog niet de helft van de
ongeveer 70.000 varkens die iedere werkdag in Nederlandse slachthuizen
worden geslacht. Ruim 18 miljoen varkensslachtingen telde het CBS in
1995 in Nederland, op een populatie van ongeveer 14 miljoen dieren,
waarvan er ook nog eens 2,7 miljoen levend worden geeuml;xporteerd. Dat
kan omdat de meeste dieren ruim voor hun eerste verjaardag worden gedood
of uitgevoerd. Hun plaats in de stal wordt snel door een ander
ingenomen. De schadevergoeding wordt betaald uit een fonds dat voor de
helft door de belastingbetaler en voor de helft door de branche wordt
gevuld.

HET NIET-VACCINATIEBELEID is vastgelegd in EU-richtlijnen. Het
ingecalculeerde risico maakt de verantwoordelijkheid van de organen van
de Europese Unie nog groter dan zij per definitie al zou zijn. Tegen die
achtergrond moet dan ook het nu opgelegde exportverbod worden begrepen.
De verbijstering over het exportverbod van de zijde van de Nederlandse
overheid is begrijpelijk. Het ministerie van Landbouw deed meer dan
Brussel voorschrijft. Het beschermingsgebied rond de varkensstal waar de
ziekte begon is ruim gekozen. Er worden preventief 30.000 varkens van
bedrijven rond de haard geslacht, terwijl de EU daartoe niet verplicht.
Er is een groot epidemiologisch onderzoek opgezet naar contacten die de
besmetting verder kunnen brengen.

Maar intussen is de besmetting buiten het quarantainegebied gekomen. De
minister kon dat niet voorkomen, maar enkele boeren misschien wel. De
verplaatsingen van varkens vlak voor het vervoerverbod werd ingesteld,
de vastgestelde ontduiking van het verbod en het feit dat nog steeds
varkens uit het quarantainegebied zoek zijn, vormden voor de EU
aanleiding genoeg tot een exportverbod. In een land waar veel boeren de
overheid, bezig met noodzakelijke inperkingen van de milieuoverlast die
de intensieve veeteelt veroorzaakt, als vijand beschouwen, bleek het
moeilijk om tot een aanpak te komen waarin alle betrokkenen het
collectieve boven het individuele belang stellen. Waarschijnlijk plukken
overheid en boeren daar met het Europese exportverbod nu de wrange
vruchten van.












