


Elfstedentocht





TERWIJL IN HEEL Europa de kou beleefd werd als een kwelling, maakte het
in de Nederlander een welhaast mediterrane passie los. Tienduizenden
spoedden zich vrijdag naar Friesland om er in bittere vrieskou een
nachtelijk feest aan te richten dat tot zondag duurde. Dit samen met de
Friezen, die voor stug en nuchter doorgaan, zelfs voor Nederlandse
begrippen, maar bij het woord 'Elfsteden' van koppige trots beginnen te
gloeien.


Voor de Fries, de half-Fries en de schaduw-Fries vertegenwoordigt de
Elfstedentocht de harteklop van het heitelacirc;n. De barre tocht over
de bevroren sloten staat in het Friese bewustzijn model voor de traditie
van zelfopoffering, armoe en hard werken op het land. Meer nog dan het
kaatsen of de kermis was schaatsen de vrijetijdsbesteding voor boer en
knecht gelijk. Iedere Friese familie koestert de mythes over bevroren
tenen, verdwalen in het donker en aankloppen bij de boer die van vader
op zoon worden doorverteld. Deelnemen aan de Elfstedentocht is
deelhebben aan de Friese natie. De Elfstedentocht voltooien is een
overgangsrite voor iedere Friese schaatser.

NA DE TOCHT van zaterdag werd bevestigd wat zich in '85 en '86 al
aankondigde. De Elfstedentocht heeft definitief een plaats in het
nationale repertoire Oranje-evenementen gekregen - samen met het
Cupvoetbal en Koninginnedag is deze oer-Friese 'rijderij' een instituut
geworden waarin de Nederlander zijn nationaliteit is gaan beleven. Zo
zien de Nederlanders zichzelf graag: strijdend tegen de elementen,
eacute;&eacute;n met de natuur in een vlak en verlaten zeventiende-
eeuws-schilderijlandschap, toegejuicht door de dorpsbevolking. De helden
van de dag zijn geen high-tech atleten uit de verwarmde kleedkamer, maar
beulen van de koude grond. Boeren, arbeiders en andere buitenlui. De
Tocht ademt authenticiteit: het is vrijwilligerswerk, iedereen kan het
zien, de geldwereld (sponsors en omroeprechten) is nog op afstand, de
rijders pure individualisten. De verleiding is groot om dit als een
restant Nederland te zien in een almaar Angelsaksischer wereld, waar de
helden uit Hollywood komen, de omzetcijfers het ritme dicteren,
materialisme de norm is en 'Europa' een onafwendbaar lot. Dan schaart
Nederland zich liever om Henk Angenent, veehouder en groentekweker uit
Woubrugge (specialisatie: spruitjes), en zet het nachtenlang op een
feesten op het Zaailand in Leeuwarden.

ER ZIJN OOK andere factoren die de Elfstedentocht van Friesland hebben
losgemaakt. Nederland is een uitgaansland geworden. Er is meer geld en
meer vrije tijd - de wens om ervan te genieten wordt door
marktonderzoekers en vrije-tijdsociologen groeiende genoemd. En waarom
ook niet: de economie draait goed, het buitenland is ontwapend, de
toekomst de komende vakantie. Festivals, vakantieparken, popconcerten,
musicals en horeca profiteren ervan. Kerst en Oudejaar worden weer
uitbundiger gevierd; luxe is in. Een Elfsteden-weekeinde past in
hetzelfde 'pluk-de-dag'-patroon waarin ook carnaval, Sail Amsterdam, de
Auto-Rai en de Uitmarkt zijn onder te brengen. Afstanden zijn klein,
vervoer snel en gemakkelijk, informatie is overal. Kranten publiceren
Uitgaansbijlagen; talloze radio- en tv-stations zijn permanent op zoek
naar onderwerpen, die gelikt gebracht kunnen worden. De Elfstedentocht
was op sommige kanalen te zien als de binnenlandse variant op de
Camel-safari per four-wheel drive door Borneo, het bungee-jumpen,
para-sailen, free-style bergklimmen en snowboarden voor de menigte
pseudo-avonturiers met onlesbare kick- en feestbehoefte.

IN DIE ZIN wordt de Elfstedentocht ook bedreigd. Overbelichting door de
media, annexatie door de commercie, verwatering van het Friese
karakter - welvaart en verveling kunnen van de Elfstedentocht een
feestje maken, zoals van al die andere landelijke routine-evenementen.
Zodra de Elfstedentocht niet meer te onderscheiden is van de
Avondvierdaagse, Pinkpop en het Holland Festival is er veel verloren.
Maar gelukkig blijft het doorgaan van de Elfstedentocht afhankelijk van
de grillen van het winterweer. Het kan jaren achtereen onvoldoende
vriezen, het kan snijdend koud zijn als de tocht verreden wordt. Alleen
door deze onvoorspelbaarheid blijft de magie in stand.











